BOST MINUTUKO IKASTAROA: Ake, Si, asike, jake, eske / Txuma Murugarren

Estándar

Euskara hobetzen

*Ake …, *Si …, *Asike …, *Jake…, *Eske…

Gaztelaniatik hartutako esapide horiek zabaldu egin dira euskaldunon artean. Saiatuko gara saihesten.

–      Ake bai asmatu! Baietz asmatu!

–      Eske gurekin gustura dabiltza.  Gurekin gustura dabiltza eta.

–      Ez dakizu, asike isildu. Ez dakizu, eta isildu! Ez dakizu; beraz, isildu!

–      Jesartzeko? Si jesarrita nago! Beti niri esan behar didazu?

Jesartzeko? Jesarrita nago eta! Beti niri esan behar didazu?

–      Aber noiz egoten garen elkarrekin! Ea noiz egoten garen elkarrekin!

Ariketak egiteko, sakatu HEMEN

Azalpenak nahi badituzu gai honi buruz, sakatu HEMEN

*******

Iritzia

Existitzen ez den pertsona batekin hitz egiteagatik, badela eta zure ondoan dagoela sinesteagatik, eroetxe batean sar zaitzakete eta oro har guztiok ulertuko genuke hori, baina, eta hau Teleberrian ikusi dut, ez dakit zein katetan, Espainiako printzeak santu bati eskatzen badio krisia arintzea, inork ez du ezbaian jartzen bere osoan ote dagoen. Eta harritu egin naiz, zinez!

Txuma Murugarren

Anuncios

BOST MINUTUKO IKASTAROA: ez ezik, ezik, izan ezik / Xabier Mendiguren Elizegi / Apirileko lorea…

Estándar

Euskara hobetzen

EZ EZIK, EZIK, IZAN EZIK

1) EZ EZIK, EZIK, eta IZAN EZIK nahasi egin dira sarritan. Horregatik, Euskaltzaindiak erabaki du zein izango den forma egokia euskara baturako, eta bakoitzaren esanahia finkatzeko araua argitaratu du (ikusEuskaltzadiaren 16. araua).

2) IZAN EZIKen baliokide bat bada mendebalean: IZAN EZEAN(euskara batuan erabil daiteke, jakina).

3) Adibide hauetan ez dugu aztertzen EZIK soilaren erabilera zehatza, baina hori ere gerta daiteke: dirua eduki ezik, ezin zara inora joan (=dirurik ez badaukazu, ezin zara inora joan). Erabilera hori ere, jakina, guztiz zuzena da.

Ø Hau ezik, beste ariketa guztiak egin ditut.

        Hau izan ezik, beste ariketa guztiak egin ditut.

Ø Egun guztietan asteburuetan ezik joaten naiz euskaltegira.

        Egun guztietan, asteburuetan izan ezik, joaten naiz euskaltegira.

Ø Gramatika-zuzentasuna ezik, egokitasuna ere lortu behar da.

         Gramatika-zuzentasuna ez ezik, egokitasuna ere lortu behar da.

Ø Ikasle guztiek egin beharko dute euskara-azterketa, EGAdunek ezik.

        Ikasle guztiek egin beharko dute euskara-azterketa, EGAdunek izan ezik.

Ariketak HEMEN

*******

Artikulua

Xabier Mendiguren Elizegik bere aitari omenaldi xume bat egiten dio artikulu honetan. Pasarte bat irakurriko dugu:

(…) Lana izan da bere bizitzaren ardatza, mutikotan hasita bizitza ia osoa tailerretan; buzo urdina jantzita gogoratzen dut, goizeko zazpietarako lantegira, eta etxera itzultzean eskuak makinen olio beltzez zikindurik, harraskan Vim detergentearekin garbitzeko, bazkaldu aurretik; berrogeita hamazazpi urte zituela kalean geratu zen, ordea, lantokia ezustean itxita, ez aurrejubilaziorik ez kalteordainik ez ezer, erretiroa kobratzeko adinera iristeko urte batzuk falta zitzaizkiola, eta gelditu zaion pentsio koxkorrarekin bizi izan da geroztik, apaltasun derrigorrezkoan.

Eguneroko kontuei buruzkoak izan dira beti gure solasak, ez hizketaldi sakon, ez filosofiarik. Baina gogoan daukat behin, ez dakit nola, aitorpen moduko bat egin zidala: «Mundu honetan bizitzeko, gizonak konformidadea behar dik». Ez nion ezer esan baina barrutik haserretu egin nintzen, konformismoa goraipatzen ari zelakoan; hala ere, urteeekin ohartu nintzen hitz horietan ez zegoela egoera injustuak ontzat emate akritiko bat, baizik eta estoizismo moduko bat, bizitzaren aurreko jarrera fatalista, datorrena datorrela umiltasunez eta onean onartzen jakitea.

Osorik irakurtzeko, hemen

“Apirileko lorea urrea baino hobea”

Hernaniko Altuna baserria

BOST MINUTUKO IKASTAROA: genekien, zekigun / Oier Guillan / Joseph Lolngojine

Estándar

Euskara hobetzen

ADITZA

Kontuz aditzean agertu behar duten pertsona-markekin. Analogiaz, orainaldian erabiltzen diren pertsona-marka batzuk lehenaldian ere erabiltzen dira:

dakigu / *zekigun, genekienen ordez;

genekigun, genekienen ordez).

Bestetan, aditz iragangaitzek aditz iragankorren pluraleko –TE marka hartzen dute hirugarren pertsonan:

Doaz / *doazTE

Dabiltza / *dabiltzaTE

Azken horiek (azpi)euskalkian zuzenak izan daitezke baina euskara batuan ez.

Adibide gehiago, hemen

EHU

*******

Pasartea

Krisian dagoen aktore baten egunerokoa da Oier Guillanen azken liburua: Zauri Bolodia:

Gorrotoa

Batzuetan, neure buruari galdetzen diot zergatik itzultzen naizen behin eta berriz oholtza gainera. Zergatik egiten zaidan horren erakargarri. Zenbaitetan, sentitzen dut hara igotzetik ihesi nabilela, eta, hala ere, beti itzultzen naiz. Hara. Oholtza gainera.

Gorroto dut oholtza sufriarazten didalako, beti ez bada ere ia beti energiaz gainezka egotera derrigortzen nauelako. Jendeka nahi ez duenean ere haiekin komunikazioa bilatzera behartzen nauelako. Etengabe neure burua arakatzera bultzatzen nauelako, oholtza gainera igotzeak zentzua izan dezan. Eta bidaia luzeak egitera behartzen nau: batetik bestera ibiltzea trastez gainezka, zakarrak arakatzen eszenografiak egiteko altxorren bila. Gorroto dut oholtza, euria edo elurra izan errepidera bidaltzen nauelako, dena eman ostean bolantearen aurrean etxera buelta barne-husturik egitera behartzen nauelako. Gorroto dut oholtza errutinatik urrutitzen nauelako, esku goxoen babesetik, gauaren arnasa lasaitik. Gorroto dut oholtzako nire lankideak sarritan pikutara bidali nahi nituzkeelako, eta eguna ondo joango bada halakorik egin ez dudalako.

Maite dut oholtza, horregatik guztiagatik ere.

Argazkia

 WORLD PRESS FHOTO

Joseph Lolngojine

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Hezi aditza / erleak / Anari

Estándar

Euskara hobetzen

HEZI aditza NOR-NORK formako aditz arrunta da (“hezi du”, ez *“hezi dio”): hezi, hez, hezten (du); *hezitzen.

Umeei ondo heziko badiegu, arreta eta denbora eskaini behar diegu.

Umeak ondo heziko baditugu, arreta eta denbora eskaini behar diegu.

Haurrei txiki-txikitatik hezi behar zaie telebista ikusteko.

Haurrak txiki-txikitatik hezi behar dira telebista ikusteko.

Eskola horretan oso ondo hezitzen diete ikasleei.

Eskola horretan oso ondo hezten dituzte ikasleak.

 Informazio guztia, HEMEN.

*******

Aipuak, erleak

“Erlea gure planetaren gainetik desagertuko balitz,

gizakiok lau urte besterik ez genuke bizitzeko; erlerik

gabe polinizaziorik ez, belarrik ere ez, ez animaliarik,

ez eta gizakirik ere.”

Albert Einstein

Erleen hizkuntzaz

–O Atsolili ­–esan zuen Alicek, brisarekin kulunkatzen ari zen bati zuzenduz–, zuk hitz egiterik izatea gustatuko litzaidake!

–Badugu hitz egitea –esan zuen Atsolilik–, solaskide egokia izanez gero.

Lewis Carrol. “Ispiluan barrena eta Alicek han aurkitu zuena.”

http://voyagerloin.com/culture/les-photographies-imprenables-chasseurs-miel-au-nepal-peuple-abeilles/

Abestia

Aurtengo Adarra saria, Anarirentzat

Oreinak, zuzenean Bonberenean / Abestiaren letra

BOST MINUTUKO IKASTAROA: zenbat, zenbateko / Herder / Joseba B. Lenoi

Estándar

Euskara hobetzen

ZENBAT eta ZENBATEKO

ZenbatEKO galdetzailearen ordez zenbat erabiltzen dugu maiz.

Zenbat pisu_ dauka? ZenbatEKO pisuA dauka?

Zenbat luzera dauka oheak? ZenbatEKO luzerA dauka oheak?

Zenbat atzerapen daramagu? ZenbatEKO atzerapenA daramagu?

  

Aukeratu egokiena:

  1. a). Zenbateko atzerapena dakar autobusak?b) Zenbat atzerapen dakar autobusak?

  2. a) Zenbaterainoko gogoa daukazu hori egiteko?b) Zenbat gogo daukazu hori egiteko?

  3. a) Zelako beroa egin duen!b) Zenbat bero egiten duen.

  4. a) Zenbat indar daukazun!b) Zelako indarra daukazun!

  5. a) Zenbat abiadura hartzen du zure autoak?b) Zenbateko abiadura hartzen du zure autoak?

  6. a) Zenbat interes daukazu hori egiteko?b) Zelako interesa daukazu hori egiteko?

 Egokiak:

  1. a / 2.   a / 3.   a / 4.  b / 5.  b / 6. b

Karmele Agirregabiria, Karmen Bikuña eta Estepan Plazaola, Ahozko jarduna hobetzeko proposamenak. Debarroko hizkeretan, Badihardugu elkartea, 2005

*******

Pasartea

Sasoi ferboros hartan, Moscú-ko Neva ibaiko izotzean eginiko zulo baten inguruan bataio jendetsuak ospatzen ziren. Behin batean, bataiatzen ari zen artzapezpiku ortodoxoari haur bat eskuetatik linburtu zitzaion eta ur hotzetan desagertu zen; artzapezpikuak, “davai drugoi” -emadazue beste bat­- erran, eta bataiatzen segitu zuen.”

HERDER

Jose Enrike Urrutia Capeau-ren Pelegrinak liburutik jasoa

Musika

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Erdia eta erdiak / Joxean Artze / Garbiñe Ubeda

Estándar

Euskara hobetzen

ERDIA eta ERDIAK

Objektu baten erdia adierazteko, singularra erabiltzen dugu: sagar erdiA, litro erdiA, eta abar.

Baina, nola adierazi multzo baten erdia? Nola esan behar da, ikasleen erdiA edo ikasleen erdiAK?

Euskaraz, multzo baten erdia adierazteko, plurala erabiltzen da; beraz, ikasleen erdiAK esan behar da, eta ez ikasleen erdiA.

Gonbidatuen erdiA falta da. Gonbidatuen erdiAK falta dira.

Liburuen erdiA apurtuta daude. Liburuen erdiAK apurtuta daude.

Horien erdiAREKIN nahiko da. Horien erdiEKIN nahiko da.

Euskal Gramatika Osoa. Ilari Zubiri eta Entzi Zubiri.

*******

Poesia

 Joxan Artzek poema hau Lizardiren jaiotzaren mendeurrenaren karietara antolatu ziren kantaldi-errezitaldi bitan irakurri zuen, 1996an:

maita ezazu
duela urte asko
zugan maitasuna
piztu zuen hura

maita ezazu
aspalditxoan etxean duzun hori

ez aspertu
egunero ondoan duzulako

maitatu
beragan maitatu zenuen
zugan maitasuna piztu zuen

lili hark
hor dirau eta
bizi-bizi
oraindik gordin
beti ximeltezin

maita ezazu gaur
aldean duzuino

maitatu gaur
agian bihar ez duzu izango eta hor

nor maitatzeko
zugan maitasuna pizturik
iraunarazteko
joana izango duzu eta
ustekabean
agurrik ere egin gabe

maitatu
lehenengoz ikustera bazindoaz bezala
azkenengoz ikustera bazindoaz bezalaxe

maitatu
ezin baduzu ere

maita ezazu
desesperatuki bederen

maitasunik gabeko bizitza baino
ezer gogorragorik
ez dago eta munduan

maita ezazu zeure maitea
bera bakarrik balitz bezala munduan
besterik ez balitz bezala inguruan

eta maitatuko dituzu beste guztiak
hurbilekoak nola urrunekoak
zeure maitea balira bezala

Artzeren poema argitaratu gabe bat

Markos Zapiain

Bideoa

(egin klik beheko irudian)

‘G’ hauetako zein da zuzena? Lautik batek soilik asmatzen du!

Johns Hopkins Unibertsitateak sustatutako esperimentua ekarri du Garbiñe Ubeda kazetariak ‘Ahoz Aho’ra. Irudi batean agertzen diren lau “g” letren artean zuzena zein den asmatu beharra dago.

Eskoletako idazketa-ereduari buruz ere hitz egiten dute.

 

Andersen-en ipuin bat komikian / Haz un”comic” de un cuento de Andersen

Estándar

HAUR ETA GAZTE LIBURUAREN NAZIOARTEKO EGUNA dela eta, Haur eta Gazte Liburuaren Espainiako Erakundeak, Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministerioaren babesarekin, «H.C. Andersen-en ipuin bat Komikian» lehiaketa antolatu du.

komik_Andersen_oinarriak_eu

Con motivo del Día Internacional del Libro Infantil y Juvenil, la organización estatal para el libro infantil y juvenil en colaboración con el ministerio de Educación, Cultura y Deportes, organiza un concurso de “comic” sobre los cuentos de Andersen.

Comic_Andersen_bases_cas

Gallartako meatzaritza museoa: Bizkaiko “burdinaren industria”-ren istorio gune.

Estándar

Otsailaren bukaeran  Gallartara joan ginen bertan dagoen meatzaritza museoa bisitatzera. Museoan, gidaren eskutik, hitoriaurretik gaurdaino  bidaia egin genuen  burdinaren uztiapena bidaiaren ildoa zelarik.

http://www.meatzaldea.eus/

XlX. mendearen bukaeran (1876) Trianoko mendietan abian jarri zen Munduko burdinaren uztiapen handiena. Ehun eta berrogei urte geroago ezer gutxi gelditzen da inguruan: mendi zulatuak, langilen barrakoiren bat eta minerala garraiatzeko aireko tranbien eskeletoak…

Eskerrak, bertokoko bizilagun talde batek ( meatzari ohiak tartean) lanabesak,makinak eta dokumentoak biltzeari ekin ziotela. Lan horren fruitua dugu gaur egungo museoa (1986.urtean irekia). Historiarretik datorkigu Bizkaian burdinaren uztiapena. “kantauriko kostaldean egon badagoz mendiak burdinazkoak direnak”-idatzi zuen Plinio el Viejo-k, historiagile erromatarrak, bere “historia naturalis” entziklopedian (Kristo Ondorengo l mendea). Geroago, Erdi Aroan, burdinoletan aingurak,nekazaritza-tresnak, iltzeak eta armak fabrikatu egin zituzten. Bizkaian egindako erremintak Europa osora heldu ziren.

Harrigarria bada ere “Bilbo” hitza ingelesez burdinaren sinonimotzat hartua izan zen garai baten. «I lay worse than the mutines in the bilboes». «Me sentía peor que los amotinados con sus grilletes»- idatzi zuen W. Shakespeare (Hamlet).

Urteak joan urteak etorri XlX. mendera helduta benetazko “burdin sukarra” heldu zen gure lurraldera. Eta horretaz guzti horretaz mintzatu zitzaigun gidariak museotik ibilbidea egiten genuen bitartean. Mineralaren ezaugarriaz, erabilikitako tresnaz, lan baldintzaz, langileen bizimoduaz,…

Triano, la montaña devorada (Artículo-El Diario Vasco)

Meatzarita Museoa Hamaika telebistan.

Down sindromearen nazioarteko eguna, gaur.

Estándar

Gaur, Udaberriaren hasierarekin batera, ospatzen da Down sindromearen nazioarteko eguna. Hori dela eta Estatuko Down elkarteak kanpaina bat burutu izan du Down pertsonak benetakoak direla adierazteko.”Jatorrak, naturalak, imitaezinak, berezkoak eta egiazkoak…”.Hitz batez, “autentikoak” dira.

Gizarteak pertsona hauek nolakoak diren, nola pentzatzen duten eta nola sentitzen diren ezagutzea da kanpainaren helburu nagusia. Estatu mailan 35.000 Down lagun dauzkagu, gure ondoan bizi dira. Haiek ez dute ezertan aldatu behar. Guk, ordea, bai.

 “Auténticos/as” . Con motivo del Día Mundial del Síndrome de Down, que se celebra hoy 21 de Marzo, la asociación Down España pone en marcha una campaña para que “la sociedad se acerque más a la manera de ser, pensar y sentir de este colectivo, que en España está formado por 35.000 personas, y que los descubra como no lo había hecho hasta ahora”.

 La campaña, realizada sin ningún tipo de guión, “muestra a las personas con síndrome de Down tal y como son, sin artificios, y refleja que ellos son inimitables, espontáneos y genuinos, en definitiva, auténticos”. Ellos y ellas no tienen que cambiar en nada. Nosotros/as, en cambio, sí.

Umeak, aurrekoak eta gaurkoak, jolasteko beti prest.

Estándar

Jolasteko, olgatzeko, ezer gutxi behar da. Bakarrik jolastu ahal duzu, nola ez, baina askoz dibertigarriagoa da lagunekin jolastea. “lagun onekin, denbora labur”– dio esaera zaharrak- eta… holan da, zer olgatzen gaudenean erlojua gelditu egiten bait da. Zertara jolasten zuten gure aita-amek?. Eta, gure aitite-amonek? Bere garaian ez zeuden gaur egun esku artean dauzkagun “makinitak”. Aspertuko ziren erabat, seguru! . Ba, ez!

Aintzinean, umeak kalean, plazatan, elkartzen ziren jolasteko eta, esku artean ezer gutxi zeukatelarik, primeran ibiltzen ziren!

Sokasaltoan, tortolosetan, kromoetara, iturriekin, zibekin, kanikatan,… Aurreko egunean aintzinako jolas horiek guzti horiek eskolara ekarri genituen. Lehenengo eta bigarren mailako ikasleek jolas horiek ezagutzeko eta praktikatzeko aukera izan zuten. Saio ederra! Primeran ibili ziren eta esaera zaharrak dionez: “denbora labur” egin zitzaien.

 

Saltar a la comba, jugar a los cromos, con la peonza, a las canicas, a las tabas,… estos y, otros muchos, eran los juegos de los niños y niñas de antes ( nuestros padres-madres, abuelos-abuelas). Ellos no tenían las “maquinitas” que tenemos ahora pero con pequeñas cosas se divertían de lo lindo. El otro día nuestros pequeños alumnos y alumnas tuvieron la oportunidad de conocer y practicar algunos de esos juegos.

 

Martxoak 8: “etxetik, eskolatik Mundua eraldatu berdintasuna eraikiz”.

Estándar

Mundu osoan “ospatu” egingo da gaur “emakumeen eguna“. Egun garrantzitsu, historikoa, izango dugu gaurkoa, dudarik gabe. Aurretik eta, mila alditan, emakumeak kalera atera badira ere bere aldarrikapenekin aurtengoak mugarri bat ezarriko du. “Emakumeok planto, Mundua geldiarazi, aldatzeko” lelopean  Munduko 177 herrialdetan emakumezkoen nazioarteko greba egingo dute Martxoaren 8an. Planto lanean, planto zaintza lanetan, kontsumoan, irakaskuntzan,… Planto bazterkeriaren aurrean, indarkeriaren aurrean, …

Haurrak hezitzea, egunez egun aldatzen ari den Munduan bizitzeko pertsonak prestatzea dugu eskolaren helburu nagusia. Nahi dugun Mundu hobeago hori eraikitzeari ekin behar diogu gaurdanik. Beste egun garrantzitsuetan bezala (Euskararen egunean, Gabonetan, Santa Agedan, Inauterietan,…) elkartu gara, gaur, emakumeekin bat eginez “nahiko da!” oihukatzeko. Neu be bai! ¡Yo también!, Jo també!, Eu tamén!, Me Too!, Moi- aussi!, ich auch!.

 

Ez utzi inori zure gainetik egoten, are gutxiago gizonezkoa bada…Izan inozoa, ametsik xaloenek aldatu dute Mundua…Lagundu behar duenari, zabaldu etxea arrotzari, inolako zalantzarik gabe…Zaindu zure hizkuntza.Pentsa ez dela gurea soilik, Mundu osoaren altxorra baino. Mundua egiten du eder euskarak…Sekula ez sinets ez dagoela ezer eginik, ia beti dago aterabideren bat…

Maita beti pertsona, generoa kontuan izan gabe…Injustiziari esan ezetz…Gura eta ahal baduzu, izan ama. Eta ez bazenu bizi bizitza bere osotasunean…Zaren bezala agertu…Ez izan beldur gauzak oker egiteko…Jakin denbora geratzen,gauzarik txikerrenetanarreta jartzen. Egin zure bidea…Saia ametsak betetzen eta ez utzi amets horiek zapuzten… Eta azkenik…

Alabari – Kirmen Uribe

Poema osoa irakurri nahi: Alabari

 

Konplize ditut eta

( Mikel Markez )

Emakume zuzenak, okerrak, kirtenak, moja txintxoak eta zerrama irtenak, itsusiak, politak, atletak, herrenak: konplize ditut eta maite ditut denak.

8 de Marzo:” Construyamos la igualdad para cambiar el Mundo”

Se celebra hoy en todo el Mundo el “dia de las mujeres”. Será un día muy importante, histórico. Las mujeres han salido a la calle una y mil veces con sus reivindicaciones pero hoy no es un día más. Bajo el lema “Las mujeres nos plantamos, paramos el Mundo para cambiarlo” en 177 paises del Mundo las mujeres están llamadas  a la huelga. Huelga en el trabajo, en los trabajos de cuidados, en el consumo, en la enseñanza…Las mujeres se plantan contra la discriminación, contra la violencia,…

Educar a las niñas y a los niños, preparar personas para vivir en un Mundo que está en continuo cambio. Esa es la tarea principal de la Escuela. Hemos de construir y vivir en el hoy ese Mundo mejor que soñamos. Al igual que en otros días importantes ( EL día del Euskara, Navidad, Santa Ageda, Carnavales,…) hoy nuestra comunidad escolar se ha unido para gritar con las mujeres: ¡basta ya!, ¡no a la discriminación! ¡No a la violencia contra la mujer! Neu be bai! ¡Yo también!, Jo també!, Eu tamén!, Me Too!, Moi- aussi!, ich auch!.

 

Erriberako merkatutik Euskal Museora.

Estándar

Egun, denda txikiak eta herriko merkatuak desagertze zorian daudela, Bilboko “Erriberako plaza” aintzineko merkatuen eredu ezinhobea dugu.  Erriberako Merkatua dagoen lekua “plaza nagusia” izenez ezagutua izan zen. Bilbo inguruko baserritarrak, merkatariak eta bezeroak bertara hurbiltzen ziren eguneroko salerosketak egitera.

Bilbo aintzinean (maketa), Zazpi kaleak, Ibaizabala, Plaza Nagusia …

Urteak joan urteak etorri,  eraikuntza metalikoa eraiki zen (lehenengo merkatua-XIX. mendean). Egungo merkatua Pedro Ispizua Arkitektoak disenatu zuen eta 1929. urteko abuztuaren 22an inaguratua izan zen.

Otsailaren 8an Gandasegiko 5. mailako ikasleak Bilboko Merkatua eta Bilboko Museoa ezagutzera joan ziren.

Erriberako Merkatua

Euskal Museoa, Museo Etnografikoa.

Plazatik Erronda kaletik Unamuno plazara hurbildu ziren gure ikasleak. Bertan Euskal museoa, Etnografikoa, dago.

Etnografia, grekeratik (ethnos tribua, herria), etniaren azterketa deskriptiboa da.  Herri bateko istorioaz, bizimoduaz (etxeak, jantziak, lanbideak,…), kulturaz,… jasotako informazioaren antolaketa da etnografoen lana.

Euskal Museoa

 

 

 

Elurra mara-mara ari da, zuritu du eskola…

Estándar

2018ko Otsailaren 28a, Galdakao (Basque Country). Gauez eta goiz partean elurte handia bota du. Hamar- hamabost zentimetroko geruza zuri batek dena estali du. Eskolara etortzea erabat zaila izan da bideak blokeaturik eta garraio publikoa geldirik bait zegoen.

Bertoko irakasleek, Galdakakoak, eta hurbileko herrietakoren batek baino ez lortu dute eskolara etortzea. Beheko eskolan 15en bat ume etorri dira eta goikoara ez da ikaslerik hurbildu. Egun gorria egutegian. Atsedena hartu. Gozatu lagunekin elur bolak elkarri jaurtiz.Bihar ikusiko da, zer dagoen berri, jakintsuenak ere ezin du igerri!

Elurra teilatuan /zakua lepoan / ibili beharko degu / aurtengo neguan.
Riau, riau, riau
riaukataplau…
hau duk umorea / utzi alde batera /euskaldun jendia.

 

Eskola inklusiboaren aldeko ekimena bultza dezagun.

Estándar

Abian da Eskola-segregazioaren kontrako “Herri Ekimena”-ren sinadura bilketa.

Otsailaren 1ean “Eskola Inklusiboa” Herri Ekimen Legegilearen sinadura bilketa hasi zen. Honen helburua hurrengoa da: euskal hezkuntza sistemak jasaten duen eskola-segregazioaren eztabaida Eusko Legebiltzarrrera eramatea. Ekimen hau Zubiak Eraikiz elkarteak bultzatu du,  eta  hainbat hezkuntza, gizarte eta politika eragileen babesa jaso du (BAIKARA Federazioa eta HEIZE Zuzendarien elkarteak barne).

Lau hilabetean 10.000 sinadura biltzea da helburua. Sinadurak biltzeko modu eraginkor eta errezena biltzeko “Eskola Inklusiboa” sortutako web orriaren bidez da. Sinadura jasotzeko hurrengo loturara sartu behar da:

 https://www.ilpeskolainklusiboa.eus/sinatu-ilp/

Sinadura emateko baldintzak hauek dira:adin nagusikoa izatea eta Euskadin erroldatuta egotea. Sinadura emateko eta bidaltzeko datu hauek sartu behar dira: datu pertsonalak (NAN zenbakia, izena eta bi abizenak), jaiotze data,  errolda udala eta bidalketa ziurtatzeko pantailan azaltzen diren karakterrak sartu.  Sinadura ematea oso erreza da. Horregatik  eskolako hezkuntza komunitate osoari   deialdi berezi bat egiten diegu  sinadura bidaltzeko.

Kanpaina honi buruz informazio gehiago eskuratzeko (proposamenaren edukia, triptikoa, grafikoak, komikiak,..) sartu hurrengo loturan:

https://www.ilpeskolainklusiboa.eus

Iniciativa popular por una Escuela inclusiva

En marcha la recogida de firmas para apoyar la iniciativa legislativa popular para mejorar la cohesión y la igualdad en el sistema educativo.

Bajo el lema “Escuela inclusiva” comenzó en 1 de febrero la recogida de firmas para promover esta iniciativa legislativa popular.. El objetivo es llevar el debate sobre la segregación en el sistema educativo al Parlamento Vasco. Esta iniciativa es impulsada por la asociación Zubiak Eraikiz con el apoyo de numerosos agentes educativos, sociales y políticos.

El objetivo es conseguir 10.000 firmas de apoyo en los proximos cuatro meses. Puedes firmar entrando en la web:

https://www.ilpeskolainklusiboa.eus/sinatu-ilp/

Has de ser mayor de edad y estar empadronado en Euskadi. Entra en la web y rellena el formulario con tus datos ( DNI, Nombre y apellidos,…).Es muy fácil. Si quieres más información sobre este tema haz klik en el enlace:

https://www.ilpeskolainklusiboa.eus

Musika eta dantzak aurtengo inauterietako erreginak.

Estándar

“Belarrietatik zuzen bihotzeraino  doan arte liluragarrienetarikoa dugu musika”

Magdalena Martínez- Flauta jotzaile.

Musika izan da aurtengo karnabalerako gaia. Mailaz maila, lehenengotik seigarrenera, musika mota-estilo-mugimendu bat aukeratu izan da eta horren arabera mozorratu egin dira eta, nola ez, ikuskizunerako dantza prestatu egin dute gure neska mutilek.

Aratuste garaian gaudenez ezinbestekoa zen Brasilgo herri kulturan errotutako sambagaz hastea. Lehenengo mailakoek, maraka zaraten erritmoagaz, Rio de Janeirora eraman gaituzte. Une batez, Gandasegiko patio “sambodromo” txiki bat bilatu zaigu. Samba, samba, samba lele!, Samba, samba, samba lele!

Samba, Reggae, Rock and Roll-a, Gospell-a eta bukatzeko musika klasika eta ballet dantzariak izan ditugu gure artean. Lan polita egin duguna ikasleok eta irakasleok. Gogoratu eta goza dezagun bideoak ikusten.

Brasiletik, atsedenik hartu gabe, Jamaika aldera jo egin genuen . Bertan Bob Marley-ren jarraitzaileekin topa egin genuen eta suabe -suabe eta gozo-gozo “reggae” abesten eta dantzatzen hasi ginen. Bigarren mailako reggae zaleekin egin dezagun dantza!

Bertoko musika genero ezberdinak nahastuz jaio omen zen Rock and Roll-a Estatu Batuetan. Laster Mundu osora eta hizkuntza guztietara barreiatu egin zen gazte musikazaleak zoratuz. Euskal Herrira ere heldu zitzaigun rock-a. Rock talde anitz sortu ziren eta izugarrizko kantak entzun ahal izan ditugu euskaraz. “Euskadin Rock and Roll-ak ez du inoiz dirurik emanen. Inun baino alaiago izanen da … ta zer ez da berdin”– zioen Hertzainak taldearen kanta famatuak. Hona hemen hirugarren mailako rockeroak!

Laugarren mailako rappero euskaldunak patioa hartu zuten. “Lau, lau, laugarren, mai, mai,mailako, lau, lau, rapp, rapp, rapp- eroak, rapperoak, gara. Rapp, pe, rapp, pe, rappero, eus, eus, euskal,euskal, kaldunak. Eus, eus, euskara, euskara, bi,hotz, bi,hotz, bihotzean duguna”.

Bosgarren mailakoen “Góspel” koroak “oh happy day” kanta abestera gonbidatzen gaitu. Kanta eta dantza dezagun batera!

“Oh happy day, oh happy day!. Dantza dezagun herriz herri. kanta dezagun denok elkarrekin. Oh happy day”. “Oh happy day, oh happy day! Iritsi da eguna, eguna alaia. Eguna alaia, zatoz nirekin, zatoz abestera, abestera. Oh happy day!

Eta…  ez galdu prestatu zuten sorpresa!

Harrigarria bada ere orkestra bat agertu zitzaigun patioan. Bibolinak, biolontxelo, tronpak, flautak, …, eta pianoa! Seigarren mailako orkestra sinfonikoak, Pedro Von Karajan zuzendaritzapean, kontzertu ederra eskaini zigun.

Gandasegiko Sinfonikoa, Pedro Von Karajan zuzendaria dela, kontzertua hasteko prest.

kontzertua “Toreadorearen abestia” Bizet-en Carmen operaren aria ospetsuarekin hasi zen.  Tchaikovsky-ren “Beltxargen aintzira” lehenengo akordeak entzutean beltxarga saldo bat agertu zen, gure patio-aintziran, dantza egiteko prest. Dantza bukatzean zorabiatu edo lokartuta gelditu ziren zoluan. Orkestrakoek, beltxargak esnatzeko, Nikolai Rimsky-korsakov-en “Kotxorroaren hegalaldia” jo zuten. Esnatu ondoren ikusi zer gertatu zen:

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA: bezala_bezalakoa / Jenisjoplin / Nestor Otaño

Estándar

Euskara hobetzen

bezala/bezalakoa: zaren *bezala/bezalakoa maite zaitut

Galdera: Zuzena al da zaren bezala maite zaitut esatea?

Erantzuna: Ez, ez da zuzena erabilera hori.

Sarritan, erdararen eraginez edo (gaztelaniaz biak como baitira), nahastu egiten dira bezala (NOLA) eta bezalakoa (NOLAKOA). Hauek dira, adibidez, erabilera zuzenak:

– Zaren bezalakoa maite zaitut. (NOLAKOA)
– Txori bat bezalakoa zara: airosa eta lotsatia. (NOLAKOA)

– Txori batek bere umea bezala maite zaitut: leunki. (NOLA)
– Txori batek bezala kantatzen duzu: ederki. (NOLA)

– Zu bezalakoa da: langile amorratua. (NOLAKOA)
– Zu bezala dago: nekatuta. (NOLA)

Xehetasun gehiago jakiteko, ikus Euskaltzaindiaren Euskal Gramatika: Lehen Urratsak, EGLU, V (383.-385. or.).

Data: 2015/02/26
Erantzulea: Joxe Ramon Zubimendi, JAGONETen arduraduna

*******

Pasartea

Nobelako protagonista Nagore Vargasi IHESa diagnostikatu diote…

Lehenengoz atera nintzen kalera diagnostikodun gorputzean, poltsikoan lehergailu bat daramana bezala. Kaleak, jendeak, egunaren argiak tindu berria zuten. Abortatu nuen goizaz gogoratu nintzen: nola ibili nituen kaleak sabelean printza bat garraio, munduaren ezkutuan eta laster desegingo zela jakitun. Heriotza-printza bat nuen orain, identifikatu ezin zen gorputz atalen batean.

Goiz izanagatik ospitalerako autobusa hartu nuen. Bezperan baino gertuago sentitu nintzen ibilgailua betetzen zuen itsustasun orokorretik. Leihoz bestaldean jende osasuntsua lanera bidean zihoan (…)

Jenisjoplin / Uxue Alberdi

Bideoa

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Izenondoaren generoa / Anjel Lertxundi / Koban

Estándar

Euskara hobetzen

IZENONDOAREN GENEROA

Euskaraz, izen eta izenondoek ez dute genero gramatikalik izaten.

Izenetan, adibidez:

Era berean izendatzen dira gizonezkoak nahiz emakumezkoak:

Aktore, eta ez aktoresa./ Psikologo, eta ez psikologa.

Euskalkiaren arabera, baditugu biko        batzuk: lehengusu/lehengusina, errient/errientsa (maisu/maistra), alargun/alarguntsa.

Izenondoetan:

Gaixo: markatugabea da. Berdin gizonezko eta emakumezkoentzat.

Gajo: Emakumezkoei dagokie. Maria Luisa gajoa!

Gizagaixo: Gizonezkoei dagokie. Pedro Mari gizagaixoa!

Gizajo: Gipuzkeraz gizagaixo. Pedro Mari gizajoa!

Tonto: Batez ere gizonezkoei buruz. Hala ere, adibide honetan (Elhuyar hiztegia) ikusten da denontzat balio duela: Etxe horretan gehienak tontoak dira.

Tuntun: Emakumezkoei dagokie. Neska tuntun bat etorri daNeska tuntuna bat etorri da.

Morfosintaxiaren inguruko zalantzak eta argibideak. Patxi Petrirena

*******

Pasartea

Ulertezina  

Ez da zezenzalea, ez da sekula zezenketa batean egon, higuina eragiten dio zezenari ematen zaion tratuak, baina ulergaitzena egiten zaiona, respetable deitzea ole! eta remátalo! oihu eginez ari den publikoari.

Paper-festa / Anjel Lertxundi

 

Musika

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Bizidunak eta bizigabeak / José Saramago / Juan Irigoien

Estándar

Euskara hobetzen

Bizidunak eta bizigabeak

Ez dira berdin deklinatzen bizidunak eta bizigabeak.

Gizakiari eta animaliei dagozkienetan erabiltzen dira bizidunekiko atzizkiak: -gan,  –gandik, -gana, eta ez landareei eta naturari dagozkienetan.

LagunenGAN aurkitu dut kontsolamendua

– Badut konfiantza zuGAN

– GurasoenGANDIK datorkio zaletasuna

– BasoetaN aurkitzen dute babesa, eta ez BasoenGAN aurkitzen dute babesa

IngurumeneaN eragina izaten dute isurketa horiek, eta ez IngurumenarenGAN eragina izaten dute isurketa horiek

Begirada landareRA zuzendu zuen, eta ez Begirada landarearenGANA zuzendu zuen

Hala ere, bizidunaren tratamendua har dezake izen batek beste hainbat berezitasunengatik: pertsonifikazioa, sinbolismoa, animismoa…

 Mesede handiak jasotzen ditu EguzkiarenGANDIK

…nahiz eta orokorrean bizi gabe moduan jokatu: Lurra ez dago gertu Eguzkitik

Multzoak eta erakundeak ere bizidunen moduan deklinatzen dira zenbaitetan, eta honelako bitasunak gerta daitezke:

Gobernutik dator gutun hau

– Ez dugu ezer onik espero GobernuarenGANDIK

– Ez dago aparteko albisterik taldeaN

– Sinesmen handia dut taldearenGAN

Morfosintaxiaren inguruko zalantzak eta argibideak. Patxi Petrirena

Adi erabilera oker hauei:

Tabola nigatik egina da  Txabola nik egina da / Txabola nik egin dut

100 eurogatik erosi dut  100 euroan (eurotan) erosi dut

-norengatik eta –norengandik ez dira nahastu behar:

Zu(re)gandik egin dut   Zu(re)gatik egin dut

Ni(re)gatik zer espero duzue? Ni(re)gandik zer espero duzue?

*******

Pasartea

Bidaia ez da inoiz bukatzen (…). Aurretik ikusitakoa ikusi behar da berriro ere, udaberrian ikusi udan ikusitakoa, egunez ikusi gauez ikusitakoa, eguzkiak lagunduta ikusi euriarekin ikusitakoa, ikusi soro berdea, fruitu heldua, lekuz aldatu zen harria, han ez zegoen itzala.

Viaje a Portugal / Jose Saramago

*******

Juan Irigoien: “Guraso askok tragedia txiki moduan bizi dute nerabezaroa”

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA: -ela menderagailua (II) / Ricardo Arregi / Ikor kotx

Estándar

Euskara hobetzen

Hainbat hiztunek ondorio-perpausak –(e)LA menderagailuaren bitartez eratzeko joera dauka. Euskarak hainbat baliabide dauzka ondorio-perpausak eratzeko, gisa horretako erderakadetara jo gabe.

-(e)LA menderagailua (II)

Ø Ez ibili irristailuekin, eroriko zarela!

– Ez ibili irristailuekin, eroriko zara eta!

– Ez ibili irristailuekin, eroriko baitzara!

Ø Autobusa datorrela!

Badator autobusa!

Ø Gure herrian badago etxe bat horma gorriak dituela.

– Gure herrian badago etxe bat horma gorriak dituena.

Ø Irakurriko duzu Damasioren liburua? Noski irakurriko dudala.

– Irakurriko duzu Damasioren liburua?   Noski!

– Bai, noski! Noski baietz!

 Bai, noski, irakurriko dut!

– Irakurriko dut, noski!

Baina HORIXE edo JAKINA erabiliz gero, zilegi dugu –(e)LA menderagailua       erabiltzea:

– HORIXE irakurriko dudala

– JAKINA irakurriko dudala

 Ehulkuren aholkuak EHU

*******

Pasartea

Horrelakoak ziren Aste Santuko oporrak Ricardo Arregirentzat, haurtzaroan. Zuentzat ere horrelakoak al ziren?

Arratsalde partean lagun batzuekin geure haurtzaroetako aste santuez hitz egin dut: benetan garai tristea zen hura, euria egiten zuen etengabe, ez zegoen zinemarik, elizak ilun zeuden eskultura guztiak zapi morez estalita, erritoak luze-luzeak, apaizen sermoiak ikaratzeko modukoak eta zuri-beltzezko telebistan prozesioak bakarrik, noizbehinka erromatarren filmen bat, dibertigarriena. Dibertigarria, aldi berean baita beldurgarria ere, ume batentzat Dulantziko elizaren aurrean pizten zuten su handia larunbat gauean. Oporraldi aspergarriena zen.

Ricardo Arregi / Deia

Argazkia