Archivo del Autor: gabihernandez2014

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Non, norengan, norengandik

Estándar

Euskara hobetzen:‘Non’ eta ‘norengan’, ‘nondik’ eta ‘norengandik’

Oro har, gizakien eta animalien izenekin erabiltzen da –rengan atzizkia, eta gainerakoen izenekin -n.

Ez dut konfiantzarik politikariengan.

Ez dut konfiantzarik politikan.

Hona zenbait erabilera oker:

oker

zuzen

Jarrera militarrengandik ihes egin zuen.

Jarrera militarretatik ihes egin zuen.

Konfiantza handia du ikerlanaren emaitzengan.

Konfiantza handia du ikerlanaren emaitzetan.

Bi istoriorengan oinarritu zuen eleberria.

Bi istoriotan oinarritu zuen eleberria.

 Eskema orokor hori, ordea, osatu beharra dago, bi formak zilegi baitira hainbat izenekin, zer esan nahi den. Hain zuzen, –rengan erabiliz gero, norbaiten baitan, norbaiten barrenean zer gertatzen den adierazten da, eta, era berean, taldeak eta erakundeak pertsonifikatzeko modu bat da; -natzizkiak, berriz, taldea edo espeziea adierazten du, eta noiz, non, nondik, noragalderei erantzuten.

-rengan

-n

Gizakiengan konfiantza izatea ez da hain erraza. [Gizakien baitan. Haien barrenaz ari gara, banako diren aldetik]

Gizakietan bakanak dira halako portaerak, baina aski ohikoak goriletan. [Gizakien artean, gorilen artean, talde, espezie edo kolektibotzat harturik]

Horrek ez du batere zirrararik sortzen emakumeengan. [Emakumeen baitan, haien barrenean]

Emakumeetan, Somarriba izan da euskal txirrindularirik gogoangarriena. [Emakumeen artean, talde edo kolektibotzat harturik]

Mojengana joan zen. [Norabidea adierazteko]

Mojetan ikasi zuen aurrena, eta jesuitetan gero. [Non ikasi, non ibili]

Zaldiarengana hurbildu zen. [Norabidea adierazteko]

Zaldira igo, eta zalditik erori. [Nora igo eta nondik erori]

Ez dugu konfiantzarik Gobernuarengan. [Taldeen eta erakundeen pertsonifikazioa]

Lau emakume daude gobernuan. [Non]

Izuak ereiten du herra gazteengan. [Gazteen baitan, haien barrenean]

Gaztetan maizago joaten ginen mendira. [Noiz]

Berdeletan ibili ginen, baina atunetan ez. [Zertan]

Neskatan eta mutiletan ibiltzen da, bietan berdin-berdin. [Zertan]

Euskalkiak elkarrengandik bereiztea. [Hegoaldean]

Euskalkiak elkarretarik bereiztea. [Iparraldean]

Berria. Estilo liburua

*******

Artikulua

EZ

Ez!». «Baina nola esango dut ezetz besterik gabe, zer esango dute?!». «Ezin dut…». «Baina arrazoia ere eman beharko dut ba». «Ezin dut zeren…». «Baina beharbada ez zaie ezetz esateko nahikoa irudituko». «Bueno, ahaleginduko naiz…». «Ezin dut ezetz esan, baina, ezin dut». «Konforme». «Kaka! Zergatik esan dut baietz?!». Eta horrela bizi gara etengabe, gurpil zoro horretan sartuta, iritsi ezinik. Eta gure burua, hankak eta eskuak norberaren aurretik doazela dirudi, inolako koordinaziorik gabe. Inolako zentzuzko formarik gabe (…).

 Zihara Enbeita

http://www.berria.eus/paperekoa/1922/023/002/2015-04-16/ez.htm

Ez eta Bai Europan

Anuncios

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Norekin-norekiko

Estándar

Euskara hobetzenNoiz ‘norekin’ eta noiz ‘norekiko’

Gehienetan, izen bati itsatsirik joaten da –ekiko, baina badira salbuespen banaka batzuk:

Neurekiko (zeurekiko…) = neure artean (zeure artean…)

Zurekikoak kitatu ditut = zurekin nituen zorrak

Dena dela, honelakoetan ez da egokiaekiko erabiltzea, astundu egiten baitu:

Elkartearekiko duen etsaigoa (ez da egokia)

Euskal presoekiko duen jarrera (ez da egokia)

Zilegi da, jakina, aditzik gabe izenari lotzea elkartearekiko eta presoekiko, baina kontuan izan oso estilo trinkoa sortzen dela:

Elkartearekiko etsaigoa.

Euskal presoekiko jarrera.

Hobe izaten da beste joskera bat bilatzea. Esaterako, batez ere -engana eta -enganako erabili izan dira begirune, errespetu, estimu, maitasun, konfiantza eta gisa bereko hitzekin:

Elkarteari dion etsaigoa.

Euskal presoekin duen jarrera.

Garitanok adierazi zuen ez duela samindurarik gordetzen Athleticekiko.

Garitanok adierazi zuen ez dagoela saminduta Athleticekin.

Gobernua uzteko izan zituzten arrazoiekiko koherenteak izango dira.

Gobernua uzteko izan zituzten arrazoiekin koherenteak izango dira.

Errubloa asko jaitsi da euroarekiko eta dolarrarekiko.

Errubloa asko jaitsi da euroaren eta dolarraren aldean.

Errespetu handia sentitzen du harekiko.

Errespetu handia sentitzen du harengana.

Errespetu handia sentitzen du haren aldera.

Errespetu handia dio hari.

Asko errespetatzen du.

Berria. Estilo liburua

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Pasartea

Gurasoak isilik zeuden ordurako. Bakeak eginda edo haserre, baina hitzik egin gabe. Isiltasunak berdintzen ditu haserrea eta bakea bi-biak. Ez zuten errieta askorik egiten, denbora asko pasatzen zuten isilik, baina horrek ondo konpontzen zirela esan nahi du? Ez dakit. Bikote baten elkarbizitzak errezela bat du beti erdian, bataren zein bestearen pentsamendu eta sentimendu benetakoak ezagutzea galarazten duen muga iraganezina. Nola ulertu errezelaren beste aldekoaren erreazkioak eta sentimenduak ez dakigu-eta geure propioak ere ulertzen eta zehazten?

Hiztegia kontsultatu, hemen

Ihes betea. Anjel Lertxundi

Liburu baten eragina…

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Egunen eta hilen deklinabidea

Estándar

Euskara hobetzen: Egunen eta hilen deklinabidea

Asteko egunen deklinabideak ez du arazo berezirik, baina zenbait huts egin ohi da larunbat hitzarekin, bai eta -e letraz amaitzen diren biekin ere (astearte etaigande), mugagabea eta mugatu plurala ondo bereizi ezean.

oker zuzen
larunbata gauean larunbat gauean
igandetan lan egiten dugu igandeetan lan egiten dugu [mugatu plurala]
  zenbait igandetan lan egiten dugu[mugagabea]

Hilen izenetan, berriz, batzuetan -a itsatsia balute bezala jokatzea da huts tipikoena, baina bakar batek ere ez du: urtarril, otsail, martxo, apiril, maiatz, ekain, uztail, abuztu, irail, urri, azaro, abendu.

oker zuzen
uztailan uztailean
irailan irailean
otsaila aldean otsail aldean
urria hasieran urri hasieran
Berria. Estilo liburua  

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

 

*******

Iritzia

Jolasean, irabazten uzten diozu haurrari?

“Jolasaren bidez, irabazten eta galtzen ere ikasten du umeak, eta gauza handia da hori. Haurrarekin jolasten duzunean, ez galdu nahita! Babesten ari zarelakoan, kontrakoa egiten ari zara: galtzen duenean, gehiago ikasten du irabazten duenean baino”, irakurri diot mahai-jolasetan aditu den Oriol Comasi, eta zalantza geratu zait.

Izan ere, zenbatetan utzi diegun txikienei irabazten! Pedagogoen hitzak bilatu ditut, eta umearen adina funtsezkoa dela diote: 3 urte artekoen kasuan, onena omen da gehienetan eurek irabaztea, poz hori izan dadin jolaserako motibazio eta akuilu. 4 urtetik aurrera, funtsa da ulertaraztea, irabazi edo galtzetik harago, jolastea bera dela inportanteena. Galtzea ona da, frustratzen ere ikasi behar dutelako, eta emozioak eta frustrazioak gestionatzen laguntzea da gakoa: frustrazioak ez dezala eraman etsitzera, berriz jolastu nahi izatera baizik. Alegia, irabazi/galdu, orekan dagoela giltza.

“Jolastu pixka bat egunero, zure bizitza zoriontsuagoa izango da, eta luzatu egingo duzu. Gutxienez, astean behin jolastu! Jolasten duen haurra zoriontsuagoa da, lagunkoiagoa, enpatikoagoa eta eskuzabalagoa”, gaineratu duComasek.

http://www.argia.eus/blogak/mikel-garcia/2017/12/11/jolasean-irabazten-uzten-diozu-haurrari/

BOST MINUTUKO IKASTAROA: -a organikoa duten hitzak.

Estándar

Euskara hobetzen: -a organikoa duten hitzak

Ohiko hutsa da bidai bat idaztea bidaia bat idatzi ordez. Bigarrena da zuzena, -ahori berea baitu, eta ez artikulua. Kontrakoa ere gertatzen da zenbaitetan: adibidez, garrantzia handia idaztea garrantzi handia idatzi ordez.

Partitiboa eranstean ere kontuan hartu behar da –a organikoa den ala ez; horregatik, lotsarik idatzi behar da, eta lotsik.

Hona hemen zenbait hitz arazotsu:

‘-a’ organikoa duten hitzak (eta atzizkiak) ‘-a’ organikorik ez dutenak
animalia antz
arnasa garrantzi
bidaia gizadi
emaitza ikurrin
esperientzia kai
gizateria legedi
hezkuntza sen
hizkuntza txapel
legeria txatar
lotsa txistor
ordena -di
pertsona  
polizia  
probintzia  
-eria  
-keria  

Berria. Estilo liburua  

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Pasartea

Beti gorrotatu izan dut telefonotik musuen hotsa imitatzea; gaztetan kosta egiten zitzaidan deliberatzea; berrogei urterekin erabat barregarria iruditzen zitzaidan; neure burua behartu nuen, ordea, baina eskegi eta segituan bakardade izugarri batek harrapatu ninduen, eta ulertu nuen ez nuela sekula berriz Myriami deitzeko adorerik izango: telefonotik ezartzen zen hurbiltasun sentsazioa bortitzegia zen, eta geroko hutsunea, krudelegia. 

Sumisioa

Michel Houellebecq  Gerardo Markuletak itzulia

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Erabilera okerrak V .

Estándar

Euskara hobetzen:ERABILERA OKERRAK V

Garaia nola adierazi?

60ko hamarkada esango dugu

60.eko hamarkada (garbi dago ez direla izan 60 hamarkada. Beraz, “hirurogeigarreneko hamarkada” ez da egokia).

60 hamarkada

Telefono zenbakiak nola eman?

Banan-banan ematea da egokiena: 943740267 (bederatzi-lau-hiru-zazpi-lau-zero-bi-sei-zazpi)

Zatikiak .Honela irakurtzen dira:

1/2 erdia ; 2/3 bi heren; 1/4 laurden  bat; 3/5 hiru bosten; 5/6 bost seiren; 4/9 lau bederatziren

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA

Euskararen Erabilera Sustatzeko Plana

Kultura eta Hizkuntza Politika Saila

*******

Artikulua

Badago espero ez duzunean epeltasuna ematen duen jendea. Udaberriko lehen eguzkia eskertzen duzun bezala eskertzen duzu zure bizitzan agertu izana, baina halako batean, abuztuko beroaren itolarria sentitzen hasten zara. Ihes egin nahiko zeniokeen jendea da, baina kosta egiten da. Bizitzeko beharrezkoak dituzula sinetsarazten dizute, eta hortxe estutzen zaituzte izerdi patsetan urtu arte, edo batek daki nondik ateratako indarrarekin haizea hartzera bidaltzen dituzun arte.

Eta haizea bezalako jendea ere badago: zorrotza, fina. Nahita ere, harrapatu ezingo genukeen jendea da. Gaur mendebaldetik etortzen dira, bihar iparraldetik, gaur epel, bihar indartsu, etzi fresko, eta gelditu egingo direla pentsatzen dugunean, joan egiten dira. Baina badaukate zerbait haizea bezalakoak diren pertsonek: beti etortzen dira behar duzunean, eta behar duzun moduan. Aurrera egiteko indarra behar duzunean, putz egiten dizute atzetik, eta azeleratuegi zoazenean, aurrean jartzen zaizkizu esku bat paparrean eta irribarrea ezpainetan.

Euria bezalako jendea ere bada. Etorri direla beti erakutsi behar dutenak. Joango zara haiengana aterkiarekin, anorakarekin, gomazko botekin, baina beti itzuliko zara etxera bustita, nekatuta, akituta. Euri jendeak euriak bezala hitz egiten die besteei: goitik behera begira. Eta inoiz ez dute hitz egiten behar duzun moduan: lasaitasuna behar baduzu, zaparrada betean hasten dira, eta gerra behar baduzu, ganora gabeko lanbroaren antza hartzen dute. Kontua da beraiek izatea beti egoera bustitzen dutenak.

Baina bada elur jendea ere. Dotorea. Zaratarik atera gabe iristen dira, eta inor konturatzerako, ingurua edertzen dute. Norbera baino goragotik etorrita ere, badakite lurrean arrastoa uzten. Urtu eta joan egiten da elur-jendea, zaratarik atera gabe. Eta doazenean, konturatzen zara, elurrak lurrari bezala, gaitz guztiak eraman dizkizutela hara nonbaitera.

Elur jendea

Onintza Enbeita

 

Aizkorri

Bost minutuko ikastaroa: Erabiliera okerrak lV.

Estándar

Euskara hobetzen:ERABILERA OKERRAK IV

  • Euskaraz egokiak ez diren hainbat egitura aztertuko ditugu gaur:

Isabel, nerbiosa al zaude?              Isabel, nerbioso (urduri) al zaude?

Musika klasika gustatzen zait.         Musika klasikoa gustatzen zait.

Perpaus erlatiba da hori.               Perpaus erlatiboa da hori.

  • Nagusien forma ez da egokia, nagusi bera soilik gorena baita.

 Mikel da anaia nagusiena.                  Mikel da anaia nagusia.

  • Oso graduatzailaren balioa –egi atzizkiaren bidez ematen da, eta oso desegokia da hori euskaraz:

Ez naiz trebeegia.                    Ez naiz oso trebea.

Ez da azkarregia.                     Ez da oso azkarra.

  • Gehiegi aditzondoarekin ere gauza bera gertatzen da:

Ez dut gehiegi ulertu.                              Ez dut asko ulertu.

Margolan hori ez dut gehiegi atsegin.        Margolan hori ez dut asko atsegin.

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Iritzia

Ikasi nuen gazteleraz. Egin ere egin dut askotan. Askotan beharturik; hobetsita zenbait aldiz. Baina neure buruari ez diot inoiz erdaraz egin. Horregatik miresten ditut hainbeste ahalegindu, ikasi, jardun… eta egun batean krak!, eteteko gai direnak, euren baitarako «qué bien estoy» esatetik «ederki nago ba!» esatera jauzi egin dutenak. Bejondeiela.

Neureartekoa

Andoni Egaña

Durangoko Azoka

Txikiak eta handiak elkarrekin olgetan.

Estándar

Abenduaren 3 a, Euskararen Nazioarteko Eguna da. Hori dela eta, txikiekin jolasteko saio berezi bat egin genuen atzo. Egiatik eskolako nagusien talde bat bost urteko neska-mutilekin jolastera jeitsi zen Gandasegira.

Jolasen helburu nagusia olgatzea, ondo pasatzea, da. Ezer gutxi behar da jolasteko: gogoa eta lagunak. Orga eta zaku lasterketak, soka saltoka eta zankuak, bolo jokua, sokatira eta lokotsen bilketa … txikiak, nagusien laguntzaz, txokoz txoko ibili ziren gelditu gabe.

Lan egiteko denbora astiro igarotzen dela diote eta jolastekoa, ordea, arineketan .Erlojua ez da eteten, denbora  aurrera doa beti eta ea konturatu gabe amaitzeko ordua heldu zitzaigun. Ordubete lagunekin, elkarrekin, olgetan eman genuen euskararen eguna ospatzeko.

 

Gaur, bihar … egun guztiak dira euskararen eguna.

Estándar

Igandean, abenduaren 3 an, izan zen euskararen nazioarteko eguna. Guk, eskolan, atzokoan ospatu genuen. Egun hotza eta euritsuari aurre eginez, goizeko bederatzietan, ikasle eta irakasle guztiak prest geunden elkarrekin abesteko. 600 en ahotseko koro ederrra osaturik prestatutako errepertorioari ekin genion. Hasteko, “Maitetxo” abestia, txirulaz jo zuten goi mailako ikasleek. Ondoren, “ahoa bizi, belarriak prest” eta “behin betiko” kantak abestu genituen denek batera.

Urteak 365 egun ditu … ein ditzagun denak, narultasun osoz, euskararen eguna. Azkenengo kantak esaten den moduan: ” etxean eta kalean … jolasean, eskolan, lanean … euskaraz Euskal herrian”.


Maitetxo itsasora juan da / itsasontzi batean./ Maitetxo itsasoan dago
urrutirako bidean.
Maite, maite…
Maitetxo noiz etorriko da,/ nere bihotza zain dago./Maitetxo noiz etorriko da,
biok alkar bizitzeko.
Maite, maite…

Ahoa bizi,  belarriak prest

Euskara Udalean/Euskara Herrian/euskaraz hartzen dugu/ta euskaraz edan genuen/ amaren titian.
Euskara edan nahi dugu iturri berrian !!                  Euskara edan nahi dugu iturri berrian!!

Behin betiko kanta

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Erabilera okerrak III.

Estándar

Euskara hobetzen: ERABILERA OKERRAK III

-14 urte DITUT ala 14 urte DUT?

Zenbatzaile zehaztuekin, aditza pluralean emango dugu:

14 urte ditut             14 urte dut

30  xipiroi harrapatu genituen     30 txipiroi harrapatu genuen

-Orduak esatean gaizki erabiltzen ditugunak, hauek dira, besteak beste:

Hiruak dira    Hirurak dira

Lauak dira     Laurak dira  (Beste zenbaki guztiekin r gabe: zortziak, zazpiak)

-t´erdi  esapidea ez da egokia:

zortzi t´erdiak dira             zortzi eta erdiak dira

-Zifrak ematean:

Lau digitu erabili.

Deklinatzen direnean:

–      orduei plurala: 15:00etan (ordu osoak direnean).

–      minutuei singularra: 15:03an, 15:15ean, 15:30ean(baita laurdenak eta erdiak direnean ere; minutuei begiratzen diegu).

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Iritzia

Igandean Euskararen Nazioarteko eguna da. Txoko honetan egunero da euskararen eguna, eta gaur ere saiatuko gara euskaraz bizitzen.

Euskararen erabilerarekin kritiko agertzen zaigu Arantza San Sebastian. Egun aproposa da horretaz gogoeta egiteko.

Zenbat maite dugun euskara!

Zein polita den gure herria, zein ederrak baso eta zelaiak, zein goxoa gure hizkuntza, biraorik gabea, zenbait maite dugun euskara, hain zaharra. Horregatik blogaren izena, seme-alabena bezala, euskaraz jarri dugu, “Hitzez”, “Hautatzen” eta abarrekin oso pozik eta lasai geratu gara. Gure etxe asko ere holakoak dira, “Gure Nahia”, “Ene Gogoa”, “Gure Kabia”, “Ene Txokoa”…

Atea zeharkatu, eta Madrilen egongo bazina bezala, aizu!

*******

Zer da euskaraldia? (Klikatu irudian)


BizkaIdatz literatur sariak 2017-18 / Premios literarios “BizkaIdatz” 2017-18

Estándar

Ondoren dauzkazu aurtengo kontakizunen hasiera zeinetari, lehiaketan parte hartu nahi baldin baduzu, jarraipena eman behar diezun. Lehenengoa, Munstro bat nire ispiluan, Leire Bilbao idazlearen proposamena da. Hasiera osoa irakurri nahi baduzu egin klik beheko loturan.

Badirudi gaur ez dela nire egunik onena. Goizetik hasi da dena aldrebesten. Nire zerealik gogokoenak katilura jaurtitzen hasi eta paketea hutsik aurkitu dudanean. Jan beste hauetatik esan dit amak, zereal ekologiko poltsa muturren aurrean jartzen zidan bitartean. Garia, garagarra eta olozko zerealak. Puaff! Mikel barrezka hasi zait ondotik, ahoa bete zereal kurruskatsu goxo, hurrengoan lehenago jaiki, hurrengoan lehenago jaiki oihukatuz.

Mikel nire anaia nagusia da. Elkarrekin joaten gara eskolara. Ikastetxetik bospasei minutura bizi gara eta oinez egiten dugu bidea. Oinez, edo hobeto esanda, korrika. Erlojuaren orratzen aurka sprint bat jokatu behar bagenu bezala.

Munstro bat nire ispiluan

 

Aquí tienes el inicio de la historia que propone Toti Martinez de Lezea, “El secreto de la isla”, a la que has de dar continuación si quieres participar en este concurso literario. Si quieres leer toda la entrada haz klik en el enlace.

A Iker sus amigos lo llamaban “raro” porque prefería leer a jugar con la maquinita o andar con el móvil. En realidad, a él lo que le gustaba eran las historias de aventuras. Le gustaban tanto, que había leído varias veces La Isla del Tesoro, del autor inglés Robert Louis Stevenson, y se la sabía de memoria. También pasaba horas mirando los mapas de un enorme atlas que había en su casa. Había oído decir en clase que todavía quedaban en el mundo muchos lugares por descubrir, sobre todo islas, y buscaba con una lupa alguna muy pequeña, cuanto más pequeña mejor, porque nadie habría ido allí. De mayor pensaba ser buscador de tesoros, aunque todavía tenía que esperar unos años.

El secreto de la Isla

Oinarriak-istorioak- eskabidea / Bases – relatos – solicitud