Archivo del Autor: gabihernandez2014

Azken txanpa: oporrak gozatu, oporrez gozatu!

Estándar

Oporretan denbora soberan izaten dugu … hondartzara, mendira joateko. Familiarekin, lagunekin lasai, patxadaz, izateko. Erlojua astiroago dabilela ematen du. Ez dugu gauza handirik egin behar gustura egoteko. Oporretan bagaude ere tartetxo bat egin dugu, abuztuko azken egun haetan,  euskarazko bost minutuko ikastaroaren uztailako postak gure blogera ekartzeko.

Oporrak gozatu ala oporrez gozatu, biak dira zuzenak?

Bai, bi esaldiak dira zuzenak. Esanahiari dagokionez, testuinguruaren arabera, bi esanahi izan ditzake:

a) oporrak gozatu/oporrez gozatu: zerbaitek eskaintzen duen atseginaz disfrutatu; Beste era batera esanda, oporrak disfrutatu.

b) oporrak gozatu: oporrak eztiago, gozoago bihurtu. Esate baterako, haserrea gozatu (eztitu, leundu).

Pasartea

 Neurri batean, esan daiteke bere bizitza ereduzkoa zela. Gizon horietakoa zen, sentimendu onak izateko adorea sekula falta ez zaien horietakoa, hain urria dena gure hirian zein beste edozeinetan. Ontasuna eta atxikimendua adierazten zituen berari buruz hitz egiten zuen aldi bakanetan, gaur egun gutxik aitortzen duten gaitasuna. Lotsatu gabe aitortzen zuen asko maite zituela bere ilobak eta bere ahizpa, bizirik zeuzkan senide bakarrak; bi urtean behin bisitatzen zituen Frantzian. Aitortzen zuen tristatzen zela gurasoak gogoratzean, oso gazte zela hil zirenak. Onartzen zuen izugarri maite zuela bere auzoko kanpai bat, arratsaldeko bostetan eztiki jotzen zuena. Baina hain emozio xumeak adieraztea alimaleko lana zen beretzat. Azken finean, zailtasun hori izan zen bere kezka nagusia.

La peste (Albert Camus)

 

Izenondoa eta generoa: neska modernoa, musika klasikoa.

Estándar

Euskaraz, gaztelaniaz ez bezala, ez dago genero morfemarik eta, horrenbestez, izenondoek ez dute izaten forma bat maskulinorako eta beste bat femeninorako (moderno/*moderna; klasiko/*klasika;altu/*alta…), forma bakarra baizik (moderno, klasiko, altu, erritmiko..)”.

Unibertsitate publika da hau!  /  Unibertsitate publikoa da hau!

Emakume hori katolika da.  /  Emakume hori katolikoa da.

Gure ama oso kulta da.  /  Gure ama oso kultua da.

Oso galdera teknika egin zuten.  /  Oso galdera teknikoa egin zuten.

Ariketak :  HEMEN

*******

Iritzia:

Bernardo Atxaga idazleak Errekaleor auzo okupatuan pentsatuz egin du aste honetako gogoeta ‘Faktoria‘n.

Entzuteko, hemen:

Atxagaren hitzetan, “Utopiaren nahia behin eta berriro gauzatzen da” eta azkeneko aldiz, bere hitzetan, Gasteizen, Errekaleor auzoan.  “Burdinezko aroa higuingarria da. Miserian bizi dira gizakiak, lanak itota egunez, kezkaz beterik gauez. Ez dago justiziarik; ez dago berdintasunik. Gaiztoak mendean hartzen du zintzoa hitz gezurtiekin edota bortxaz. Horrela mintzatu zen Hesiodo duela 3.000 urte, eta orduz gero, menderik mende, beti egon da bere hitzak berresan dituen norbait. Utopiak, nik uste, sentipen edo kontzientzia horretatik erne ziren: oinazea, pobrezia, injustizia, askatasun eza nozitzen zutenek beste mundu bat desio zuten eta hortik (…) utopiaren nahia behin eta berriz ernetzen da. Eta azkenengo aldiz, nik dakidala, Gasteizen, Errekaleor auzoan.”

Sustatu-tik jasoa

*******

Bideoa

Donostian ateratako irudiekin osatu du Txema Ortiz argazkilari nafarrak ondorengo ikusentzunezkoa. 360 graduko irudi horizontal eta panoramikoak 4K kalitatean. Vimeon dioen moduan, “2017ko egun eguzkitsu batean Donostian filmatua”.

Joaten, joanez, joanda

Estándar

Modua edo bidea adierazteko JOANDA (JOANIK) edo JOANEZ formak erabili behar dira. Nahiko antzekoak dira biak, baina desberdintasunen bat badute:

 JOANDA erabiltzen bada, denbora azpimarratzen da (“joan eta gero”)

JOANEZ erabiliz, ordea, modua (“nola?”):

Plazatik eskuinera joanda, eliza ikusiko duzu.

Plazatik eskuinera joaten, eliza ikusiko duzu. (okerra)

Kontuz! Azken forma horiek ez dute inoiz adierazten esaldi nagusian azaltzen den ekintzaren ondoko gertakaririk. Erabilera horiek (adibidez, *”Pariseko unibertsitatera joan zen, asko ikasiz”) gaztelania traketsaren itzulpen traketsak baino ez dira.

Adibideak:

Nola gainditu dudan? Ba, asko ikasten!(okerra)

 Ba, asko ikasiz! / Ba, asko ikasita!

 Pastilla hauek hartzen berehala loak hartuko zaitu.(okerra)

Pastilla hauek hartuta berehala loak hartuko zaitu.

 Horrenbeste pastel jaten lodituko zara. (okerra)/Horrenbeste pastel janda lodituko zara.

 Irakurtzen asko ikasten da.(okerra)/Irakurriz asko ikasten da.

Ariketak: HEMEN

*******

Errementari dantza . Arrasate

Artikulua

Gure amama Mariajesus zena goizean goizetik jaikitzen zen San Joan egunez eta oin-ortozik ibiltzen etxe inguruko zelaietan, ihintzetan. Iratzea batzen zuen gero: sortatxo bat atartean eskegitzeko eta beste bat gordetzeko (hurrengo urtean auzoko San Joan sua pizteko). Artean ume-umea nintzen ni eta erritual haren mistikak baino, amamaren oinak ikusi ahal izateak erakartzen ninduen gehiago; ez lamia bat izan zitekeela uste nuelako, ezpada negu zein uda galtzerdi eta mahuka luzedun amantalak janzten zituenez, haren gorputz-atalen bat erdi biluzik ikusteko aukera bakarra izaten zelako hura.

Miren Amuriza (Osoa irakurri nahi? Egin klik!)

AHAL eta a AL . Antzekoak dira, baina ez berdinak.

Estándar

AHAL erabiltzen da nahia, desioa adierazteko. Aditza geroaldian jartzen da:

Amaituko AHAL da behingoz hitzaldi gogaikarri hau!

AL erabiltzen da bai/ez erako galdera zuzenetan. Primerako bidea da galderak markatzeko:

Ez AL zaie euskaltegiei diru gehiago eman behar?

*******

Iritzia:   Eguneroko bizimodua

Niretzako kulturaren adierazpenik nabarmenena eta egiazkoena eguneroko bizimodua da. Zer sentitu duzu barrenetik gaur, zerk harritu zaitu gehien, zertaz ohartu zara kuartoko leihoa zabaltzean, nori eman dizkiozu eskerrak, nola maitatu duzu jan duzuna, zertaz oroitu gara galtzerdiak eranzterakoan, loak hartu aurretik, zer ez duzu utzi nahi izan biharko…Hor ikusten da norberaren kultura, eta, batez ere, egin gabe ezin utzi diren gauza antzu askotan.

Saski bete intxaur. Patziku Perurena

Bost minutu zure euskara hobetzeko.

Estándar

Bost minutu. Denbora nahiko izan daiteke  gure euskararen erabilieraz hausnarketa txiki bat egiteko. Horixe da atal honen helburua: aldika jasotzen dugun “Bost minutuko ikastaroa” ekimena blogean txertatuko dugu. Baliogarria izango zaizuelakoan gaude. “Bidea oinez egiten da” poetak esan zuenari kasu eginez, gaur hasita, zure esku izango duzu euskara hobean egiteko baliabide hau.

Goian duzun “Zure euskara hobetu” esaldi gainean klik eginez atal horretan sartuko zara.

Eman aditza gehiegi erabiltzea.

Estándar

Komeni da zaintzea ohiturazko gertatu, izan, egon aditzak, horrelako edukiak adierazteko, erdara kaxkarraren morrontza itsuan tonto-tonto erori gabe. Izan ere, gehiegi erabiltzen dugu EMAN aditza.

eman euskara elkarri

EMAN EUSKARA ELKARRI

Erdarazko “producir, ocurrir” eta holakoak, gertakarien berri emateko erabiltzen direlarik, erdara ez dotorean batzuetan “dar” aditzaren bidez adierazten dira. Erdaraz ere erabilera arrunta dela esan daiteke, baina euskarara kalkatua igaro da hainbat hiztunen jardunetan, erabilera guztiz neutroan, edo, are okerrago, erabilera “jaso” moduan.

Arazo hori asko ematen da gaur egungo gizartean.

Arazo hori askotan gertatzen da gaur egungo gizartean.

Kolaborazioan aritzean ondorio onuragarriak ematen dira.

Kolaborazioan aritzean ondorio onuragarriak izaten dira.

Baina ikasmailen artean eman daitezkeen konbinazio bereziak ere kontuan hartu behar dira.

Baina ikasmailen artean egin daitezkeen ( gerta daitezkeen ) konbinazio bereziak ere kontuan hartu behar dira

EHUTSI euskara hobetzen egin klik ondorengo loturan:

Itzulpen eginak

*******

Iritzia eta musika:   Purista guztiak pikutara!

–Nire abestien artean mundu guztian gehien bertsionatu dena Zu atrapatu arte da. Oso modu naturalean atera zitzaigun, euskaraz ez genekien eta idatzi genuen: “Hi, burgués, madarikatua, ez duzu inoiz, ezer ulertuko”… Hikaz hasten ginen eta zukaz jarraitu… Alfabetatu gabe geunden eta ez genekien hori ez zela zuzena. Kanta horrela geratu zen eta horrela da gaur egun ere mundu osoan…

–Egia da, milaka aldiz entzun arren, ez naiz inoiz detaile horretan fijatu!

–Bada, ez dakit zenbat jende etorri zaidan hori aurpegiratzeko. Puristak eta horrelakoak… Baina purista guztiak pikutara! Hori izan da nire leloa betidanik, zentzu guztietan, musikalki eta ideologikoki: “Purista zara?” Nirekin jai daukazu!

Fermin Muguruzarekin elkarrizketa

(osoa irakurtzeko egin klik izenburuan)

Añanako gatzaga ezagutzera joan ginen.

Estándar

Kurtso bukaeran bostgarren mailako ikasleak Añanara joan ziren bertan dagoen gatzaga ezagutzera.  Gatzaga Gasteiztik 30 kilometrora kokaturik (Araba-Euskalherria) dago.  Milaka urtez, ur gaziaren iturburuak ustiatu ditu gizakiak bizitzarako oso garrantsitzua den gatza lortuz. Añanako gatza oso ona eta garbia da, duela 200 miloi urte baino gehiagoko aintzinako itsaso batetik baitator. Gatza, haraneko iturburuetatik jariatzen den gesal edo ur gaziaren lurrunketaren emaitza naturala da.

http://www.vallesalado.com/GATZ-HARANA-HOME

Gatza harri jangarri bakarra da eta, seguruenik, gizakiak erabili duen ongailu aintzinekoa. Bizitzarako oso garrantzitsua istorian eragin handia izan du gatzak. Ekonomiaren eragile, harekin zergak ezarri eta ordaindu egin dira, monopolioak sortu eta gerrak ere izan dira gatza dela eta istorioan zehar. Gaztelerazko “salario” hitzak latinezko “salarium” hitzatik dator eta legionarioei ematen zitzaien, elikagaiak kontzerbatzeko, gatz kopuruan du sorburua.

Iturburuetatik sortutako ur gazia egurrezko kanaleetatik larrainetaraino heltzen da. Plataforma horietan eguzkiaren eta haizearen eraginez ura lurrundu eta gatza lortzen da.

A final de curso nos acercamos con nuestr@s alumn@s de quinto a conocer las salinas de Añana. Añana ( Araba- Euskal Herria) esta situada a 30 kilometros de Vitoria-Gasteiz. El ser humano ha explotado estas salinas, durante miles de años, obteniendo este producto tan valioso para la vida que es la sal. La sal de Añana es muy pura pues proviene de un mar formado hace más de 200 millones de años. La sal es el producto de la evaporación natural del agua salada que mana por las fuentes que riegan este valle.

http://www.vallesalado.com/GATZ-HARANA-HOME

La sal es la única roca comestible y, seguramente, el condimento más antiguo usado por la humanidad. Muy importante para la vida, la sal ha marcado el desarrollo de la historia. Con ella se han creado y pagado impuestos, monopolios y por su causa ha habido mas de una guerra. En un tiempo llegó a tener el valor de moneda. La palabra castellana “salario” proviene del latín “salarium” que era la cantidad de sal (salarium argentum) que recibían los legionarios para conservar los alimentos.

El agua salada que surge de las fuentes llega a las plataformas de producción a través de una red de canales de madera. El sol y el aire hacen que el agua se evapore quedando sobre la plataforma la sal.

Agur Gandasegiko mozoiloak, agur!

Estándar

Gandasegiko habia goxoan kume aroa eman ondoren hegan egiteko unea heldu zaizue. Txiki txikiak heldu eta, urteak joan urteak etorri, nerabezaroan sartzeko zorian zaudete. Irakurtzen, idazten ikasi eta … bizitzarako behar-beharrezkoak izango zaituzten oinarrizko abileziak eskuratzen lagundu zaituzte eskolak. Lan handia eginez helmugara heldu gara. Une goxoa, ospatu beharrekoa! Denok uretara!. Oporrak, Oporrak! Zuentzako eskola garaia bukatu da. Uda berezi honetan gozatu, atsedena hartu, … Opor bueltan motxila lepoan, hezkuntzaren bigarren mailara igo beharko duzue. Airera bota zaituztegu, hegan egin neska-mutilok! Etorkizunerantz egin hegan!

Besarkada bana!

 

Gandasegiko akuarelisten lehenengo urratsak.

Estándar

“Bide luzeena ere lehenengo urratsarekin hasten da” esan omen zuen Lao- Tse-k txinatar filosofoak. Saiatzea, ahalegintzea … horiek ditugu bizitzan aurrera egiteko behar beharrezko jarrerak. Lehenengoa eta txikia izan bada ere esanguratsua izan da gure ikasleek eginiko lana. Maiatzaren hasieran, eskolako Kultur Astean, aukera ezin hobea izan genuen Marene  Lasagabasterren eskutik akuarela margozteko era ezagutzeko. Hilabete bat beranduago hona hemen bost eta seigarren mailakoek egindakoa … ikusi eta gozatu!

Para todo hay una primera vez. Experimentar, ensayar, esforzarse son verbos importantes que hay que conjugar en tiempo presente todos los días. “Hasta el camino más largo empieza con un primer paso”– dicen que dijo el mítico filosofo chino Lao-Tse. Este sabio nos invita a caminar, a emprender el viaje hacia el futuro. A primeros de Mayo, dentro del programa de la Semana Cultural, tuvimos la gran oportunidad de acercarnos al mundo de la acuarela. Un mes más tarde aquí tenemos estos pequeños y primeros pasos de nuestros alumnos y alumnas. ¡A verlo y a disfrutarlo!

Nahia eta Maitane “Bizkaidatz” literatura sariaren irabazle.

Estándar

Argazkian dauden zortzi lagun horien artean Nahia Aldamizetxebarria eta Maitane Torrado, gure eskolako ikasleak, dauzkagu. Astelehenean jaso zituzten “Bizkaidatz Txikia” III. edizioaren sariak.

Bi idazlek hasitako kontakizunak garatu eta amaitzea zen parte-hartzailen erronka.  «El caso de sopapos y su banda de matones»(Laida Martínez Navarro) eta  «Paul eta sorginkeria-liburua»(Xabier Olasoren) ziren aurtengo proposamenak.

 Andoni Iturbe Kulturako zuzendari nagusiak, Foru Liburutegian  sariak banatzeko ekitaldian, parte hartu duten guztiak zoriondu zituen, eta, bereziki, edizio honetan saria lortu dutenak.

Lehiaketa orain dela hiru urte sortu zen, gazteenen artean idazteko eta irakurtzeko gogoa pizteko. Urterik urte, gehitu egin da partaide kopurua, aurtengo edizioan, 266 kontakizun aurkeztu dira; haietako 134, euskaraz.

Irabazleen ipuinak irakurri nahi:

Nahiaren lana

Maitaneren lana