Archivo de la categoría: Zure euskara hobetu

Euskara hobetzen: -ekiko, -en aurrean.

Estándar

-ekiko

Gehiegi erabiltzen da. Adibide hauetan beste aukera batzuk ikusiko ditugu:

–      Bertsoak egiteko eta ulertzeko modua aldatu egin zen. Zer aldatu zen aurreko belaunaldiarEKIKO?*

Bertsoak egiteko eta ulertzeko modua aldatu egin zen. Zer aldatu zen                  aurreko belaunaldiaren aldean?

–      Gai horiEKIKO jarrera bera dute* Gai horietan jarrera bera dute.

-en aurrean

Irudizko zentzuan gehiegi erabiltzen da.

–      Jokabide horrEN AURREAN, prest gaude zerbait egiteko*

Jokabide hori ikusirik, prest gaude zerbait egiteko.

–      InposizioEN AURREAN, gure izaera indarberritzen dugu*

Inposizioen aurka, gure izaera indarberritzen dugu.

Berria. Estilo liburua

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Poesia

Ez zaitez isildu, ez zaitez lokartu. Segi hitz egiten, nik

zurekin eztabaidatzen segitu ahal dezadan, eta

imaginatzen. Eta ezin baduzu hitz egin, marraz iezadazu

 nik ulertzeko moduko zerbait. Edo kantatu, egin zerbait,

 isiltzeko unea iritsi zaidan honetan.

  Félix de Azúa, Arteen Hiztegia

  Miren Agur Meaberen Zazpi orduak liburutik hartua

HITZ EGIN BEHARRA DAUKAGU – Maddi Iñarra

Anuncios

Euskara hobetzen: -arena

Estándar

Batzuetan, alferrik eransten zaio ‘-arena’ atzizkia aditz izenari.

Asmo batzuk ez direla aldatuko ohartarazi zuen; herri galdeketa egitearena,esaterako*

Asmo batzuk ez direla aldatuko ohartarazi zuen; herri galdeketa egitea,esaterako.

Aitzindaria izatearena ez zait askorik gustatzen*

Aitzindaria izatea ez zait askorik gustatzen.

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Pasartea

GASTEIZKO Senda pasealekutik hiru emakume oinez, Armentiarantz paseoan. Hainbat sukaldetako zoruak oraindik bustita dauden ordu hori da. Norbaitek jaso ditu dagoeneko bazkariko platerak, lanbasa pasatu eta balkoiko atea irekita utzi du behegaina azkarrago sikatzeko. Norbait horrek txandala jantzi du ondoren, eta orain lagunekin ari da paseoan Armentiarako bidean. Ordu hori aprobetxatzen du, ordu horretan ez diolako inork ezer eskatzen: senarra telebistaren aurrean utzi du bazkalondoko kuluxkan; bostak arte ez ditu ilobak ikastolatik jaso behar eta bere etxera askaria hartzera eraman. Berarentzako tartea da, lagunekin paseoan egitekoa (…)

Osorik irakurtzeko, hemen

Hiri bera.Karmele Jaio

Euskara hobetzen: -en burua

Estándar

Kontuz egitura bihurkariarekin!

Nire burua   Neure burua

Hire burua  Heure burua

Gure burua  Geure burua…

Ondo ezagutzen dut nire burua  Ondo ezagutzen dut neure burua

Berria egunkariaren estilo liburua

Duela gutxi ikusi genuen honekin erlazio handia dauka:

Esaldi erreflexiboak egiteko “X-ren burua” egitura dugu euskaraz.

Gaztelaniaren eraginez, horrelako forma egokien ordez, *”ikusi naiz”bezalakoak erabiltzen dira, gero eta gehiago (“me he visto” adierazteko).

Zenbait kasutan bi formak ere zuzenak izan daitezke (adibidez: ongi prestatu naiz oraingoan eta ongi prestatu dut neure burua oraingoan), baina ez da baztertu behar X-ren BURUA egitura ere erabiltzea.

Nahitaezkoa ez bada ere, gehienetan izenordain indartuekin agertzen da egitura hau: NEURE BURUA, eta abar.

Pluralean eskuarki singularreko formak erabiltzen dira:

GEURE BURUA ikusi dugu,

baina baita pluralekoak ere: GEURE BURUAK ikusi ditugu.

Adibideak:

Kasurik egiten ez badidazu, leihotik botako naiz.

Kasurik egiten ez badidazu, leihotik botako dut neure burua.

Trenetik bota zen.

Trenetik bota zuen bere burua.

Ariketak egiteko, sakatu HEMEN

*******

Pasartea

“Barka ezazu, baina hiru gutun dauzkat zuretzako”, esan zion atarira joan zenean.

“Hiru?”

“Hiru, bai. Antza denez, galduta ibili dira, zeren, ikustezu?…”

Postariak banan-banan erakutsi zizkion gutunak Obaba izena ez zen haietan azaltzen.

“Horregatik ibili dira galduta, auzunearen izena bakarrik jartzen zuelako.”

Maistrak baietz egin zion buruaz, baina esaten ari zitzaiona entzun gabe. Ez baitzuen, azal txurietan ageri zen letra ikusi ondoren, ezer gehiago jakin nahi. Letra hura, ezpairik gabe, bere lagunik lagunenarena baitzen.

Errestaurante berri bat zabaldu dinate hondartza ondoan. Oporretan, hik bestelakorik ez badioen behintzat, hantxe afalduko dinagu, eta nik gonbidatuta. Benetan, gogo handiak zeuzkanat hirekin afaltzeko, baina gu biok bakarrik, ez orain arte bezala, lagun guztiak batera eta hola. Ea zenbat kanbiatu haizen munduaren bazter horretan.

Zati hau, hirugarren gutuneko amaieran zegoena, bospasei bider irakurri zuen maistrak, eta parabolako mostaza alea bezala errotu zen bere bihotzean: zuhaitz handi eta boteretsu bihurtzeko. Ordea ez zen bakarra. Beste hitz eta zati asko ere bazeuden bere lagunik lagunenak idatzitako lerro haietan, eta guztiek ematen zioten kemena, izenek, adjektiboek, aditzek, esaldi nagusiek, esaldi menpekoek.”

 Bernardo Atxaga, Obabakoak.ç

Bernardo Atxagaren Obabakoak eLiburutegian aurkitu dezakezu.

eLiburutegia plataforma bat da, Interneten bidez eduki digitalen irakurketa errazten duena. Irakurketa hori streaming bidez, ordenagailuaren bitartez edo gailu mugikorrak direla medio burutu daiteke. Zerbitzu horretara sartzeko,  gogoratu helbide elektroniko hau:

www.eliburutegia.euskadi.eus.

Euskara hobetzen: Partidaren emaitza nola eman.

Estándar

Partidaren emaitza nola eman

Partidaren emaitza ematean bi zenbaki zehaztuen artean ETA jarri behar da. Hainbatean geratu direla adierazteko, zenbatzaile banatzaileak erabili behar dira:

Alavesek bat huts irabazi zion Realari atzoko partidan.

Alavesek bat ETA huts irabazi zion Realari atzoko partidan

Lau bi izan da gure partidaren emaitza.

Lau ETA bi izan da gure partidaren emaitza.

Pilota-finalaren emaitza hogeita bi hamazazpi izan zen

Pilota-finalaren emaitza hogeita bi ETA hamazazpi izan zen.

 Ariketak HEMEN

*******

Pasartea

Nahat el Hachmi-ren Azken patriarka nobelako pasarte bat irakurriko dugu. Haurdun dago ama, eta seme bat desio du; izan ere, artean, alabak bakarrik ekarri ditu mundura eta familia guztiek behar duten patriarka espero du.

Auzoko andre-koinatak bazituen bi seme. Bera, ordura arte, porrot egina zen emazte gisa; ez zuen xede nagusia bete. Driutxtarren egitasmoa ez zen aurreikusi bezala ateratzen ari.

Kirikino-odola edan, bere gizonaren esperma diluitutako uretan bainatu, eta hankartea ketu zuen, mitxoleta xehatuz eta uso-gorotz gogortuz osaturiko nahastura sutan errez.

Garai hartako amonek gomendatutako sendabide guztiak. Eta ez joan jaietara, jeloskorrenen begiradek haurtxoaren sexua alda baitezakete hura mutikoa bada; ez erakutsi sabel handirik aurkaritzat hartzen zaituztela dakizun haien aurrean. Ez inorekin fidatu, eta ureztatu ataria zeure eguneko lehen txizarekin. Haiek sartzen badira, euren gaitzak ez dira sartuko.

Azken patriarka. Najat el Hachmi (Jexuxmari Zalakainek itzulia)

 

Euskara hobetzen: LEHENAGO ETORRIKO ZEN/ZATEKEEN

Estándar
  • Bi aldaera hauek ontzat ematen dira EZINEZKO BALDINTZETAKO ONDORIOETAN:

 Hau jakin (izan) banu, etorriko nintzatekeen edo

Hau jakin (izan) banu, etorriko nintzen.

 Errazagoa izan balitz, lehenago asmatuko zukeen edo

Errazagoa izan balitz, lehenago asmatuko zuen.

  • Baldintzarik aipatzen ez den zenbait perpaus motatan ere erabili ohi da (gertatu ez zen ekintza edo egoera hipotetiko batez ari garenean):

       Oso gustura geldituko nintzen berarekin egun hartan. (Ez nintzen               berarekin gelditu)

  • Hala ere,  gertakari hipotetikoak baina gerta litezkeenak aipatzen ditugunean, horrela jokatuko dugu:

      Orain bertan txuleta eder bat jango nuke.

      Orain bertan txuleta eder bat jango nuen (gaizki)

      Ariketak egiteko: HEMEN

*******

Pasartea

Denoi gertatu zaigu; askotan egon gara egoera horretan, baina nekez kontatutako dugu Anjel Lertxundik bezain ondo:

Presentzia

Norbaitekin zaudenean, aurrez aurre daukazu haren presentzia. Haren itxura fisikoa, hartaz dakizuna, hark iradokitzen eta eragiten dizuna… Bakarrik zaudenean ez bezala jokatu behar duzu, eta portaera horrek hitza du makulu nagusi. Hitzaren bidez berdinduko duzu, berdintzekotan, bion arteko distantzia. Baina isilik zaudete, eta sufritzen ari zara bestearen presentzia. Isiltasunak deserosotasuna eragiten dizu. Egonezina. Zergatik dago isilik, zergatik ez dit deus esaten, zer egin ote diot nik? Galderari galdera eta susmoari susmo hasi zara. Eta pisua, gero eta pisuagoa, egiten hasi zaizu bestearen presentzia. Zu txikitzen ari zara, eta presentzia galtzen; bestearen pisua, aldiz, handitzen ari zaizu, astuntzen.

Halako batean, isiltasuna urratu duzu eta hizketan hasi zara. Berdin zizun zertaz. Pisua gainetik kentzea zenuen helburu. Atera zaizun tontakeriak, ordea, bestearen presentzia areagotu dizu.

https://goiena.eus/oinati/1510570959334-onati-airetik

Euskara hobetzen: NORAINO / -RA ARTE

Estándar

LEKUA adierazi nahi bada, NORAINO kasua hartuko da.

Herriraino jaitsi nintzen lagunetara.

Ameriketaraino iritsi zen gure osaba Martin.

Etxeraino lagundu zidan.

DENBORA adierazi nahi bada, (-RA) ARTE erabiliko da:

Ordu bata arte egon nintzen zain.

Bihar arte itxarongo dizut.

Hementxe egongo naiz bihar goizera arte.

Hala ere, har dezagun esaldi hau: “Donostiara arte ez da autobusa geldituko”.

Lehen itxuran, perpaus traketsa dirudi, baina ez da halakorik “autobusa ez dela geldituko Donostiara  iristen den arte” modura interpretatzen bada.

*******

Pasartea

Eskolan esplikatu ziguten handik aurrera edozein momentutan, gauez nahiz egun argiz, entzun genezakeela jainkoaren ahotsa guri deika, zatoz nirekin, esango zuen jainkoak eta guk obeditu egin behar genuen ahots hori, halabeharrez. Urtetan, lo hartu aurreko otoitzei erregu bat gehitzen nien, mesedez, ez nezala jainkoak gau hartan deitu.

Esplikatu ziguten ere, badaezpadan, gauean lotan geunden bitartean hiltzen baginen, beraz, geure burua prestatu gabe hiltzen baginen, komenigarria zela lo hartu aurretik ahoskatutako azken hitza saindua izatea, Jesus, jainkoa, amabirjina edo antzeko zerbait. Lo hartu aurretik beti esaten nuen Jesus eta hitz saindu hori ahoskatu ondoren berriro berriketan hasten baginen, beste behin Jesus esaten nuen, behar adina aldiz. Urte askotan ze, hitz saindua premiazkoa ez zela jakin ondoren ere, pentsatzen bainuen justu azken hitz hori ahoskatuko ez nuen lehen gauean hil nintekeela(…).”

Zuri-beltzeko argazkiak . Arantxa Urretabizkaia

Euskara hobetzen: POSIBLE / GAI IZAN / GAUZA IZAN.

Estándar

POSIBLE DA / EZ DA POSIBLE

Ezin daiteke esan euskaraz erabili ez denik, baina erderakadatzat hartzen dute belarri askok. Beraz, ahal den neurrian ez erabiltzea aholkatzen diegu gure kazetariei.

  • Izena ematea POSIBLE duzue oraindik. Izena emateko garaiz zaudete oraindik.

  • EZ DA POSIBLE gauzak gehiago okertzea. Gauzak ezin dira / daitezke gehiago okertu.

GAI IZAN / GAUZA IZAN

Gauza bat egiteko ahalmena izatea, balio izatea, gertu egotea adierazten dute berez, baina aspaldi honetan ezlekuan agertzen hasi dira:

  • EZ: Txakurra ez da arrantzarako lagun ona, arrainak uxatzeko GAUZA da eta.

    • BAI: Txakurra ez da arrantzarako lagun ona, arrainak uxa(tu) ditzake eta.

    • BAI: Txakurra ez da arrantzarako lagun ona, arrainak uxatzen ditu eta.

  • EZ: Elur jausiak ikusita, argi dago mendiok zertarako GAI diren bizkarra ematen diegunean.

    • BAI: Elur jausiok ikusita, argi dago mendiok zenbaterainoko kaltea egin dezaketen… / zein arriskutsuak izan daitezkeen…

Tradizioan gehiago erabili izan dira honelako esaldietan:

  • Txondorra GAI DAGOENEAN (prest dagoenean) gainerakoa egingo dugu.

  • Istripua izan zuenetik EZ DA ITSASORAKO GAUZA (ezin daiteke itsasoratu).

  • Txori asko EZ DIRA GAUZA kaioletarako (ez dute balio).

EITBko hizkuntza irizpideak

*******

Iritzia

Unai Elorriagaren SPrako tranbia liburuaren bi pasarte

“Atezuan sartu zen enpresako bulegoan. Harrezkero berriro ikusiko ez zuen neska batek eraman zuen bere ordenagailu berrira. Leihorik gabeko gela zen, beste hamar lankidek berotua. Hamahiru minutu-edo eman zituen zereginik gabe, harik eta hutsetik sortutako tipo batek bostekoa eman zion arte. Munduko pertsonarik perfektoena izateko hilda egotea baino ez zitzaion falta.”

“Lehena heldu zen Lucas plazara. Lehena heltzen zen beti aspaldian. “Hilda daudelako etorriko dira lagunak berandu” pentsatzen zuen. Izan ere, ezer gutxi zekien hil osteko ohiturei buruz. Itsasoari  begira zegoen plaza”

SPrako tranbia. Unai Elorriaga

Benetako harribitxi bat da  SPrako tranbia. Agure baten eromen prozesua kontatzen du, izugarria izanda ere espanturik gabe kontatua.

Elorriagak 2002ko Espainiako Narratiba Sari Nazionala irabazi zuen eleberri honekin; hala, sari hori irabazi duen bigarren euskal idazlea bilakatu zen, Bernardo Atxagaren ondoren. Gerora,Kirmen Uribe ere gehitu zitzaien zerrenda horretan.

Euskara hobetzen: EZINA ETA AHALA adierazteko beste modu bat

Estándar

AUKERA IZAN

Zerbait egin ahal izateko modua edo abagunea izatea adierazten du, “onuragarria” askotan. Ez da nahasi behar probabilitate edo hipotesi kontzeptuekin.

  • EZ: Teilatua jausteko AUKERA dago.

    • BAI: Teilatua jausteko arriskua dago.

    • BAI: Teilatua jausi daiteke.

  • EZ: %10eko AUKERA dago ebakuntza ez gainditzeko.

    • BAI: %10eko probabilitatea dago ebakuntza ez gainditzeko.

  • EZ: AUKERA bi ditu Realak: partida galdu eta zuloan sartu, edo irabazi eta suspertzen hasi. (Aukera izatekotan, irabaztea hautatuko lukete)

    • BAI: Gauza bi egin ditzake Realak: partida galdu eta zuloan sartu, edo irabazi eta suspertzen hasi.

  • EZ: Minbizidun emakumeen alabek AUKERA gehiago dute gaitza garatzeko.

    • BAI: Errazago garatuko dute gaitza.

    • BAI: Probabilitate handiagoa dute gaitza garatzeko.

EITBko hizkuntza irizpideak

*******

Artikulua

Horregatik ematen digu pena handiagoa gazte bat hiltzen denean; marka asko uzten dituelako, eta dena aldatzen duelako igarotzen den lekuan. Imajinatu hogeita lau urteko mutiko bat ohetik jaikitzen eta musika pizten eta bezperako arropen gainean uzten lotarako erabilitako nikia eta galtzontziloak eta zigarro bat erretzen balkoian eta zigarrokina balkoitik behera eta kafe-mantxa sukaldeko mahaian. Eta argi bat piztuta utzi du komunean eta ateari danba eta karpeta besapean eta motorra martxan eta egun on! eta aulkia arrastaka eta mezu bat mahaipetik neska bati gero musuka jango zaitut. Eta kartelak paretetan eta zerbeza bat tabernan eta plan bat agendan eta kontrako norantzan zetorren auto batek erdibitzailea gurutzatu eta bete-betean jo du. Heriotza hori ikusi egiten da. Ukitu eta usaindu. Guk ez dugu jada ezer askorik aldatzen. Ez gara ezer askorik bizi.

Aulki jokoa / Uxue Alberdi

Bilboko Arte Ederren Museoa. 17|11|08 · 18|02|05 Arcimboldo

Euskara hobetzen: EZINA ETA AHALA

Estándar

EZINA ETA AHALA adierazteko lau modu ikusiko ditugu: gaur bi, eta datozen egunetan besteak.

  1. ADITZ JOKOA

DAITEKE edo  DEZAKE erako aditzez ari gara. Ez ahaztu –ke amaierari beste –e– bat gehitzen zaiola -LA edo -N eranstean.

  • Joan GAITEZKEela esan digute.

  • Jan DEZAKEen galdetu du.

  1. AHAL eta EZIN hitzak

Askotan, AHAL hitza izen modura jokatzen dugula esan liteke:

  • Egizu, AHAL baduzu.

AHAL eta EZIN aditzarekin batera erabiltzen direnean, aditzaren laguntzailea zaindu behar da: DA / DU

  • Ezin *DUT joan              ezin NAIZ joan

  • Ahalegindu da, baina ezin izan du. (aditz nagusia aipatu gabe)

  • Joan ahal naiz. Zuzena da, baina euskaldun askorentzat arrotza.

  • Joaten ahal naiz. Zuzena da, baina mendebaldekoentzat arrotza.

Forma horien lekuan JOAN NAITEKE edo zerrenda honetako besteren bat erabiltzen dugu euskaldun gehienok. Kontuz! Gauzak ez dira nahasi behar. Laguntzaile bakoitzak bere jokabidea ezartzen dio aditz nagusiari:

  • *Ikus ahal izan dugu. Ikusi ahal izan dugu.

  • Eskura dezaket. = Eskuratu dezaket.

  • Ezin ninteke ager. = Ezin ninteke agertu.

Bestalde, aditz lokuzio asko ere sortzen ditu EZINek, erabilgarriak guztiak:

  • Joan ezina dauka / du.

  • Joan ezinda / ezinik / ezinez / ezinka dago.

  • Ezin joana dauka / du.

  • Ezin joanez dago.

*******

Pasartea

Gasteiz iparraldeko Gamarra herritxoa.

1870eko apirila

Debekatuta zegoen.

Gezurra zirudien, baina hainbat urte ziren agintariek makila-jokoa debekatu zutela. Jendearen esanetan, ordea, joko hura herri-kirola zen, oso antzinatik

egiten zena. Baina orain udaltzainak makila-jokoan egiten zutenen atzetik zebiltzan Gasteizen. Eta nekazari giroko herrietan –ia denetan, beraz– guardia

zibilak ziren Araban jokalariei jokoan egitea galarazten zebiltzanak.

Makila-jokoaren zaleek, hortaz, ezkutuan jokatu beste erremediorik ez zuten. Oraingoan Gamarra herrian jokatzea erabaki zen, gordean ibiltzea hiriburuan

baino errazagoa izango zela pentsatuta, eta albistea zaletuek eta apustuzaleek ahoz aho zabaldu zuten:

«Gamarran izango duk, Zadorra bazterrean, Ibaiondoko soro zaharra izeneko horretan, ibaiertzeko makal eta sastraka ugariek ondo ezkutatzen dutelako. Hantxe igande goizean, egunsentian».

 

Horrela hasten da Aitor Arana idazlearen Sacamantecas nuen aita liburua. Jakin nahi baduzue zer zen makila-jokoa,  irakurtzen jarraitu beharko duzue. Bide batez, Juan Diaz de Garaio Sacamantecasen lehen barrabaskerien berri izango duzue.

Euskara hobetzen: BALDINTZA II. Baldintza eta kontrastea.

Estándar

Hiztun batzuek kontrastea adierazteko erabiltzen dute baldintza. Ez da egokia halako erabilera:

Gaur eguraldi ona egin badu, bihar eguraldi traketsa izango dugu.

Kontrastea adierazteko halakoak erabil ditzakegu:

Gaur, eguraldi ona egin du; bihar, (aldiz,) eguraldi traketsa izango dugu.

 Beste adibide batzuk:

Gasteizko biztanle-kopuruak gora egin badu, Donostiakoak behera egin du.

Gasteizko biztanle-kopuruak gora egin du, eta Donostiakoak (, berriz), behera.

Gasteizko biztanle-kopuruak gora egin du; Donostiakoak (, berriz), behera. 

Lehen politikak agintzen bazuen, orain merkatuak agintzen du.

Lehen politikak agintzen zuen; orain (, ostera), merkatuak agintzen du.

 EHULKU

Baldintzako ariketak, nahasian: http://euskaljakintza.com/ariketak/aditza/orokorrak_2.htm

*******

Artikulua

Sacamantecas

1881eko maiatzaren 11n, goizeko zortzietan, Juan Diaz de Garaio Ruiz de Argandoña orga batean eraman zuten Judimendiko bolborategira. Han zegoen urkatokia. Garai hartako aldizkariek diotenez, 10.000 lagun inguru bildu ziren bertan, exekuzioa ikusteko. Garrotez hil zutenSacamantecas. Gorpua, ohikoa zen bezala, ilunabarrera arte ikusgai egon zen, Judimendin.

Hogei mila biztanle inguru zituen Gasteizek 1870. hamarkadan. Gerrek, epidemiek, goseteek eta pobreziak utzitako giroa nahastu egiten zen bizitza kultural eta intelektual aberatsa zuen hirian. Testuinguru horretan jazo ziren Juan Diaz de Garaioren hilketak.

Egilazen jaio zen Diaz de Garaio, 1821ean, nekazarien familia batean, eta gaztetatik morroi eta jornalari bezala lan egin zuen. Lau aldiz ezkondu zen eta hiru aldiz alargundu zen. 1870ean egin zuen, ustez, lehen krimena, eta 1879an atxilotu zuten.

Gasteizen, 70eko hamarkadan, gutxienez hamasei emakumeren hilketa izan ziren, baina Diaz de Garaiori soilik sei hilketa egitea leporatu zioten, eta azkenean bi hilketarengatik epaitu eta hil zuten. Horren ondoren, susmoa piztu zen imitatzaileak ote zituen; are gehiago, Garaiok onartu zuelako bere biktima bati tripak atera zizkiola Sacamantecas-ek egina zela pentsa zezaten.

Testu hau  Arabako Aleak argitaratu duen erreportajearen zati bat da.Santxo el Sabio Fundazioan, abenduaren 1era arte.

https://ahotsak.eus/amezketa/pasarteak/ame-005-022/embed/widget