Archivo de la categoría: Zure euskara hobetu

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Egon hadi horretan / Txomin Agirre / Idoia Asurmendi

Estándar

Euskara hobetzen

Egon hadi horretan!

Udarako freskagarri bila, zenbait esamolde ekarri ditugu gurera:

Ø Egon hadi horretan!

Oso ohikoa da hizketa-lagunaren iritziarekin bat ez gatozenean, baten bati kontra egin nahi diogunean. Adibidez:

Hik niri adarra jo? Egon hadi horretan!

Olaizolak Altunari irabazi? Egon hadi horretaninuxente hori!

Ø Gero indargarria

Esaldi-bukaeran edo erdian joan ohi den esamolde indargarria, inola ere ez betegarri hutsa. Adibidez:

Zintzo ibili, gero!

Ez esan, gerohorrelakorik!

Ez gero gurasoen esana ahaztu!

Ø Harrapa ezak/n!

Besteren batek uste ez genuen edo harritu gaituen zerbait lortu edo egindakoan erabiltzen dugu esapide hau. Adibidez:

Harrapa ezak! Dirurik ez zeukala, baina BMW berria erosi!

Harrapa ezan! Urterik galdu gabe bukatu din karrera!

Ø Azaren azkeneko orria

Azaren azkeneko orria, barru-barrukoa, ezkutuan dago erabat, batere nabarmentzen ez dela. Azken putz ere erabil daiteke adiera berdintsuarekin. Adibidez:

Hori ez da azaren azkeneko orria izateko jaio (nabarmendu nahi duenaz esaten da, atzera gelditzen ez denaz)

Osakidetzaren “Euskararen Kukua”tik hartua.

*******

Pasartea

Txomin Agirreren Joanes Artzaiaren pasarte bat irakurriko dugu gaur. Garoa, Auñemendiko Lorea, Kresala publikaziotik jasoa da.

Pasarte hau 1912. urteko edizioan oinarrituta dago. Ez da ezer aldatu, ez ortografia gaurkotu, ez aldaketarik egin… Beraz, zailtasunak izango ditugu ulertzko, baina ariketa polita izango da jakiteko nola idazten zen euskaraz duela ehun urte.

Joanes Artzaia

Ura zan gizona, ura!

Zazpi oiñ ta erdi bai luze, makal zugatzaren irudira zuzen, pagorik lodiena baizen zabal, arte gogorra bezela trinko, gorosti ezearen antzera zimel.

Horrela zan Joanes nik ezagutu nuanean.

Sendoak zeuden oraindik artzain zarraren beso zaiñtsuak, txit azkarrak bere oñak, zindoak bere bular-auspoak.

Irurogeita amabi aldiz ikusi zuan, Aloña mendiko ariztietan, ostro berdea berriz jaiotzen: baña etzion eramango hemeretzi urteko mutill batez ez aizkora jolasean, ez burdin astuna jaurtitzen, ez mendietan gora edo ibarretan zear laisterka.

Kaiko handi bat esne goizean jan, azpantarrez izterrak estaldu ta makilla bat eskuan artu ezkero, prest zegoen egun osoan, zeiñ ariñago bezela, beorren atzetik ibiltzeko edo, neke askorik gabe, ardi galdu gaixoaren billa gau guztia igarotzeko.

Argiak ziran Joanesen begi gozoak. Oitua zegoan Joanes zerura ta lurrera, gabaz ta egunez, arreta andiz begiratzen; ta iñok baño lenago ikusiko zuan, goi aldetik, odei tarteko arranoaren ibillera apaña edo ia gizon danentzat estaldurik zegoan izarraren kiñua, ta lur aldean, lokatz bigunetako abere oñatza, bide ondotik joan ziran eperren aztarna, sasi mardularen ertzeko erbi-oi zapala, arkaitz zuloetako egazti arraparien kabia, ta an bebeian agiri zan urlia erriko orduari (erlojua) zar ta illun samarra.

*******

Musika

Hitzetan

Ahotsa: Idoia Asurmendi

Letra: Xabier Igoa

Ikastaroak oporrak hartuko ditu irailera arte. Gozatu udaz!

Anuncios

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Ezpada / Jose Mari Pastor / Ttak

Estándar

Euskara hobetzen

Ezpada

Nola erabili?

Baizik eta-ren sinonimoa da.

Ez ezazu egin agindutakoa, baizik eta nahi duzuna.

Ez ezazu egin agindutakoa, ezpada nahi duzuna.

…Chavela Vargasek ez ei zuen larunbat goizalde batean zendu gura, ezpada astelehen edo astearte arrats batean.

…Chavela Vargasek ez ei zuen larunbat goizalde batean zendu gura, baizik eta astelehen edo astearte arrats batean.

Ondoko testuan ere ikusiko dugu ezpada nola erabiltzen den

*******

Artikulua

(…) Ipuinetan sinetsi nahi nuke, euskal paradisuan, baina entzuten ditudanek zer pentsatua ematen didate. Mende honetako erronka dugu migrazioa. Ez dago hura kudeatzeko formula magikorik. Guk etorkin kualifikatuak etortzea gura dugu, gure garapenari eta bizimoduari eusteko. Txiroak Afrikan usteltzen utzi nahi ditugu. Kolonialismo berria: lehen, ondasun materialak lapurtzen genizkien; orain, baliabide humanoak. Ez dugu pobrerik nahi. Horiek, ordea, etortzen segituko dute. Ez Turkish Airlines konpainiaren hegazkinean, Morgan Freemanekin batera, baizik eta itsasontzi batean, etsipenaren basamortutik iparralderantz. Haientzat itsasoa ez da abentura eta dantza, ezpadatristura eta esperantza. Più nessuno mi porterà nel nord.

Iparraldeko itsasoak/ Jose Mari Pastor. Berria

Etxeko eredua

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Urtebetean ala urtebetez/ Mikel Garcia Idiakez / Zaldi Eroa

Estándar

Euskara hobetzen

Urtebetean ala urtebetez?

  1. a)     Urtebetean egon da ospitalean

  2. b)    Urtebetez egon da ospitalean

  3. a)   Urtebetean luzatu zaio kontratua

  4. b)  Urtebetez luzatu zaio kontratua

Erantzuna: Euskaltzaindiaren 110. Arauak zehazten duenez, iraupena adierazteko absolutibo (urtebete) eta instrumental mugagabeak (urtebetez) eta inesiboa (urtebetean) erabil daitezke euskalkien eta aditzen arabera.

Beraz, hauek guztiak dira zuzenak:

Urtebetean egon da ospitalean

Urtebetez egon da ospitalean

Urtebete egon da ospitalean

Urtebetean luzatu zaio kontratua

Urtebetez luzatu zaio kontratua

Urtebete luzatu zaio kontratua

Administrazioa euskaraz. IVAP

*******

Artikulua

“Ipurdiak garbitzeaz harro nago”

“Gaur berriz entzun dut ‘lan egin, baita ipurdiak garbitzen ere’, eta ez da ez lehenengo ez zortzigarren aldia entzuten dudana. Eta nire lana aldarrikatzeko beharra sentitu dut, nire lanaz harro nagoela oihukatzeko beharra. Bai, jaun-andreok, ipurdiak garbitzeaz harro, azkazalak mozteaz, buruak garbitzeaz, janzteaz, dutxatzeaz, elikatzeaz eta pertsonak zaintzeaz, bai bai PERTSONAK, euren kabuz moldatu ezin daitezkeenak. Baina laburbildu dezagun ‘ipurdiak garbitu’ horretan Rebeca Vicente Carranzak idatzi duen eta sare sozialetan zabaldu den mezuak garbi azaltzen du berak eta lankideek maiz duten sentimendua. “Apur bat kokoteraino nago esaldi horren konnotazio negatiboez –jarraitzen du–. Argi dago denok ez dugula denerako balio. Nik adibidez ezingo nuke lan egin gezurrak esatera derrigortzen nauen zerbaitetan, bankari edo antzeko zerbaitetan. Baina oso lanbide baloratua da hori, eta nirea aldiz, azkenaren azkena”.

“Orain zuek erabaki zein den lan benetan inportantea”

“Inork zuei ipurdia garbitu behar ez izatea opa dizuet. Baina momenturen batean beharrezkoa balitz, ni edo nire lankideak zuei laguntzeko prest izango gara, bizi-kalitate hobea izan dezazuen, eta umore onez egingo dugu. Orain zuek erabaki zein den lan benetan inportantea. Mesedez, ez erabili ‘ipurdiak garbitu’ esaldia mespretxuz, agian egunen batean norbait beharko duzuelako horretarako, eta eskertu egingo duzue. Sinatuta: Ipurdi-garbitzaile bat”

ARGIAren blog digitala / Mikel Garcia Idiakez

 

Umorea

BOST MINUTUKO IKASTAROA! -taz / Angel Erro/ Los Chimberos

Estándar

Euskara hobetzen

Oso ohikoa da gaur ikusiko dugun akatsa. Marrazkian duzue adibide garbia:

BESTEETAZ ARDURATZEA DA

BESTEEZ ARDURATZEA DA

 -TAZ kasu-marka galdetzaile, erakusle edo pertsona-izenordainak ez diren hitzekin erabiltzean datza akatsa. Adibidez:

MikelETAZ hitz egiten ari gara.   MikelEZ hitz egiten ari gara

BegoTAZ orioitu naiz.   BegoZ oroitu naiz.

Beste gai batETAZ mintzatu gara.   Beste gai batEZ mintzatu gara.

Beste hainbeste gertatzen da pluralarekin ere. Izan ere, zenbait hiztunek pluralean –ETAZ erabiltzeko joera dute. Adibidez:

Zer pentsatzen duzu irakasleETAZ?   Zer pentsatzen duzu irakasleEZ?

Nortaz ari zara? LagunETAZ   Nortaz ari zara? LagunEZ

Ni ez naiz politikoETAZ fio.  Ni ez naiz politikariEZ fio

Euskal Gramatika Osoa

Ilari Zubiri / Entzi Zubiri

*******

Artikulua

«Denok, nire adinekoen artean, ezagutu dugu botila hutsak denda eta supermerkatuetan itzultzeko ohitura aspaldikoa. Orain denbora bat, berriz, beira itzultzeko aukera desagertu zen, zuk berez nahi ez duzun kristalezko botila baten truke ordainarazita».

«Enpresari batzuek beira birziklatzeko lantegiak muntatzen dute. Tupustean herritar txarrak, kontzientziarik gabekoak, bilakatuko gara ez badiegu dohainik ematen gu erostera behartuta gauden lehengaia. Xixkatu gaituzte. Artean esanen dute, desideratum gisara, egunen batean beiraren %100 birziklatzera iristera jo behar dugula, zeina baita lehenago, botilak berrerabilita, lortuta zegoen zerbait».

«Esperatzekoa denez, orain dator onena: hondakinen kudeaketaren koordainketa bultzatu nahi dute Ecovidrio bezalako erakundeek».

Botila hutsak. Moldatua /Angel Erro

Musika

Los Chimberos taldearen “Geuria da” kantaren bertsioa da hau. Zer esaten du abesti honek “Geuria da ta geuria”z gain? Eta zuek zer ulertzen duzue kanta honetan?

https://www.naiz.eus/es/blogs/txiriboga/posts/txiriboga-12-gernika-kokakola

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Ukatu, esplikatu, azaldu / Oreztak / Txiorik onena

Estándar

Euskara hobetzen

 UKATU, ESPLIKATU, AZALDU aditzen erabilera desegokiak

 “Explicar” eta “negarse” aditzak gaztelaniaz modu jakin batzuetan erabiltzen dira. Erabilera horietako batzuk euskarara “itzultzean”, kalkatzean, gutxienean aski bitxiak diren formak gertatzen dira (“me niego a ir” = “*ukatzen naiz joatera”; “me explico con claridad” = “*argi azaltzen naiz”).

 Kalko larri horiek ahal den gutxien gerta daitezen, gaztelaniazko kasu bakoitzaren itzulpen doituena zein den aztertu behar da, erabilera baldarrenak bederen saihesteko.

Hori eskatu zenidan, bai, baina ni ukatu nintzen hori egitera.

Hori eskatu zenidan, bai, baina nik uko egin nion hori egiteari.

Ez dakit ongi esplikatu naizen.

Ez dakit ongi esplikatu dudan.

Zinegotziak fabore hori eskatuz gero, ezin zarete ukatu.

Zinegotziak fabore hori eskatuz gero, ezin diozue ezetz esan.

Ariketak egiteko, sakatu HEMEN

*******

Artikulua

An(on)imo

Itzulpengintza, sarrera proba. Ikasle asko, gehiegi akaso. Botako nizuke zifra bat, baina oso txarra naiz gauza hauetarako; berdin esan diezazuket berrehun zein bostehun. Gela erraldoi batean sartu gaituzte, ardiak nola: bakoitza mahai kutre horietako batera, paper zati baten aurrean, eta aurrera. Ingurura begiratu dut. Izenik gabeko aurpegi asko, aurreiritziek ere definitu ezin dituzten horietakoak guztiak. Kuriosoa iruditu zait nola irabazten duten aurpegiek kolorea eta esanahia izen bat jasotzen duten unean. Nola izenarekin batera jasotzen duten izana, nola hasten diren erakargarriak izaten anonimotasunean ikusezinak diren detaileak: orbain bat, orezta bat, aparatua, belarritako bat, ibilera bat. Eta jarri naiz pentsatzen hurrengo urtean klasekide izango ditudala asko, eta bat izango dela jasanezina, besteak eskatuko dizkidala apunteak inongo lotsarik gabe, eta bestea gelara sartzean lotsagorritu egingo naizela erakargarria irudituko zaidalako. Eta, gero eta gehiago ezagutu, orduan eta nazkagarriago edo atseginago irudituko zaizkidala gaur nik bezainbesteko ezjakintasun eta kuriositaez ingurua miatzen duten inurri anonimoak. 2804 idazteko esan didate, identifikatzeko, baina izenik ez; gaur anonimoak gara.

Oreztak

“Betiko bankuan” hitzordua jarri eta berandu iristen zarenean.

Zuzeu / View image on Twitter

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Ordua adierazteko esapideak / Xabier Montoia / Josu Bergara

Estándar

Euskara hobetzen

Ordua adierazteko esapideak

HIRU-HIRURAK

Ordu zehatza (puntu-puntuan) dela adierazteko, errepikapenaz baliatzen gara:

Une honetan HIRU-HIRUrak dira.

ZAZPI-ZAZPIetan egon behar dugu han.

Hirurak JOTA, PASEAK, PASATA, PASATXO

Esaten den ordutik minuturen bat pasa dela adierazteko erabiltzen dira:

Zer ordu da? Hirurak JOTA (paseak, pasata, pasatxo).

Zer ordu da? Zortzi eta erdiak JOTA (paseak, pasata, pasatxo).

Dagoeneko, ordu bata PASEA da.

Hirurak JOTZEKO, AIREAN

Ordua izateko denbora gutxi falta dela adierazi nahi dugunean erabiltzen dira:

Hirurak JOTZEKO daude.

Zer ordu da? Zazpiak AIREAN.

Hirurak INGURU

Gutxi gorabeherako ordua adierazteko, INGURU erabili ohi da:

Zer ordu da? Zazpi eta erdiak INGURU dira.

Zer ordu da? Ez dut erlojurik, baina seiak INGURU izango dira.

Zer orduTAN etorriko zara? Zazpi eta erdiak inguruAN.

Zazpiak ALDERA

Gutxi gorabeherako ordua adierazteko ere erabiltzen da:

Laurak ALDERA pasako gara; beraz, prest egon.

Hamaikak ALDERA hasiko da jaialdia.

Euskal Gramatika Osoa Ilari Zubiri eta Entzi Zubiri

*******

Pasartea

Orduka alokatzen dut neure burua. Merke antzean. Zenbat ordu, hainbat euro. Gutxi. Gutxiegi duintasunez bizitzeko. Neure burua alokatzen dut, gorputz osoa. Bereziki ezker-eskuin etenik gabe mugitzen ditudan esku lakarrak. Salgaiek eta horien truke jasotako txanponek zikinduak.

Orduka alokatzen dut irribarrea ere.

      Zaila izan zitzaidan denbora guztian irribarre egin behar hori, beharbada zailena. Gero hori ere ikasi nuen, lehenago gustuko ez nuen beste hainbat gauza ere egiten ikasi nuen bezalaxe. Hemen ez dago beste aukerarik. Nagusiek, ikuskatzaileek eta arduradunek agindutakoa bete behar. Agindu inozoak izan daitezke, halakoxeak izan ohi dira, edo absurdoak. Berdin dio. Bete egin behar dira. Isilik. Irribarrez.

      Estreinako egunetik jakinarazi zidaten. Adeitsuki hartu behar genituen bezeroak. Guztiak. Halaxe azaldu zidaten, uniformea eta nire izena zuen plastikozko txartela ematearekin batera. Mimatu ere egin behar omen genituen. Baietz nik, jakina, denari baietz. Badaezpada ere. Eta berdin arduradunak kutxetako batera eraman eta berari adi egoteko esan zidanean. Aulkian eseri eta hasi da erreskadan datozkion bezeroak irribarrerik zabalenarekin agurtzen. Egun on, zer moduz, aspaldiko, nahi al duzu… Bazuen bezero bakoitzarentzat zer edo zer. Egun on, zer moduz, aspaldiko, nahi al duzu… Askok ez zion agur edo irribarrerik itzultzen. Bost axola haiei gorbatadun itsusi haren adeitasuna.

      Ordubete aritu zitzaidan arduraduna (Iñaki Aspe, bere txartelaren arabera) irakasle. Ondoren nire txanda iritsi zen. Atzean neukala, haren jarduna berritzen ahalegindu nintzen: Egun on, zer moduz, aspaldiko, nahi al duzu…

      Baldar aritu nintzen, zalantzati, baina biharamunean itzultzeko esan zidaten (…)

Musika

Astelehen arrunta – Josu Bergara eta Akorde txikiak

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Nitaz gustatu / txiza eserita egitea

Estándar

Euskara hobetzen

Familia batean, afal ostean,  kontu kontari hasi dira, eta alaba txikiak honakoa bota du bere txanda iritsi denean:

–Gaur, patioan, Anderrek esan dit nitaz gustatzen dela, eta nik erantzun diot ez zaidala gustatzen, eta uzteko pakean.

Alaba nagusia, oso interesatuta, txikiari ziria sartzen saiatu da:

–Ba nik entzunda neukan zurekin gustatuta zegoela, aspaldi gainera, eta zuri ere gustatzen zaizula.

–Ba ez, ni Mikelena gustatzen naiz –erantzun du oso haserre txikiak.

Ama, Jaurlaritzako langilea, oso kezkatuta dago bere umeen euskara traketsa dela-eta, eta hobetzen saiatzen da aukera ikusten duenean.

Afal osteko nahasmena ikusita,  Ahozko jarduna hobetzeko proposamenak liburura jo du, berak ere ez baitaki nola zuzendu umeak;   honako erantzuna topatu du horren inguruan:

–         Gustarse de…egitura; egitura hau hainbat modutara esaten da euskaraz. Erabiliena Nor gustatu egitura da, dudarik barik, baina badira beste batzuk ere: Bergaran, adibidez, edadetuen ahotan ohikoa da Norekin gustatuta egon egitura; beste egitura bat Noren atzetik ibili dugu…

Zeinena gustatzen zara zu? Ni, Mikelena gustatzen naiz.

Zein gustatzen zaizu zuri? Niri, Mikel gustatzen zait.

Zein gustatzen da zurea?

Zein dago zurekin gustatuta? Mikel dago nirekin gustatuta.

Zeinen atzetik zabiltza zu? Mikelen atzetik nabil.

Zein dabil zure atzetik? Mikel dabil nire atzetik.

*******

Artikulua

TXIZA ESERITA EGITEA

Nondik erresistentzia?

Nondik datoz mutil txiki batzuen erresistentzia handia eta guraso batzuen protesta txiza eserita egitearen inguruan? Maskulinitate hegemonikoa –emakumeen gaineko posizio menperatzailea inplikatzen duena (ikus Connell 2003)– dago tartean. Gure gizartean eserita egitea emakumeen ezaugarria da eta gizonek “emakumeen gauzak” edo gauzak “emakumeen antzera” egiteak prestigio galera ekartzen die (estatus baxuagokoa delako). “Afeminatzeko” arriskuaz gain, “maritxutzekoa” ere badago: nahikoa gizon ez agertzearekin eta gay izatearekin.

Elisabeth Badinter-ek seinalatu zuen identitate maskulinoa oposizio edo ukazio batzuen gainean eraikitzen dela; haien artean emakumea ez izatea eta homosexuala ez izatea (Badinter 1993: 51). Itxuraren ñabardura ez da gutxienenekoa; Óscar Guasch-ek azaltzen duen bezala: “Arazoa ez da horrenbeste gay izatea, gay itxura izatea baizik. Mutiko afeminatuak daude, inoiz homosexualak izango ez direnak, baina balira bezala tratatzen dituzte. Eta agian beste batzuk badira, baina ez dirudite, eta eskolan hobeto biziraun ahal dute” (Guasch 2013: 53).

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Kalko okerrak (III); Jasone Osoro ; Pedro Miguel Etxenike

Estándar

Euskara hobetzen

KALKO OKERRAK: teoria eta adibideak (eta 3)

Hitz askok ordain bakarra eta parez parekoa dute hizkuntza batetik bestera. Beste batzuek, ordea, adiera bat baino gehiago dituzte. Hizkuntza batean adiera guztiak hitz batek hartzen dituen arren, bestean hitz bat baino gehiago erabili behar ditugu adiera guztiak azaltzeko. Adibide batzuk ikusiko ditugu:

Ospatu

Bilera ospatu baino gutxienez hamabost egun lehenago egingo da deialdia.

Bilera egin baino gutxienez hamabost egun lehenago egingo da deialdia.

Papera jokatu

Erronka hau gizarte osoari dagokion arren, eskola eta gainontzeko hezkuntza-eragileek funtsezko papera jokatu behar dute zeregin horretan.

Erronka hau gizarte osoari dagokion arren, eskola eta gainontzeko hezkuntza-eragileek funtsezko lana / eginkizun / betebeharra dute zeregin horretan.

Pertsonalki

Eskalatzaileak postetxean aurkeztu behar du pertsonalki.

Eskaltzaileak berak aurkeztu behar du postetxean.

Niri pertsonalki ez zaizkit gustatzen horrelako proiektuak.

Niri neuri / neroni ez zaizkit gustatzen horrelako proiektuak.

Ulertu

Ez badiete ziurtagiria ematen, ulertuko dugu ukatu egin dietela.

Ez badiete ziurtagiria ematen, pentsatuko dugu ukatu egin dietela / ukatutzat joko dugu.

Zentzu horretan

Zentzu horretan test bat da Europarentzat Ertamerikako krisia.

Hori horrela / horrela bada, test bat da Europarentzat Ertamerikako krisia.

Trebakuntzarako ariketa liburua; Iñaki Varona eta Karmele Oria

Pasartea

Amamak biloba Bertari…

“(…)Bost segundo egon zen arnasa hartu gabe. Bost segundo eterno. Hilda zegoela pentsatu zuen zure aitxitxak. Bost segundo haietan egin nizkion Jaungoikoari promesa guztiak, ez nintzela kexatuko, ez nuela gezurrik esango, ez nuela etxetik alde egingo, ez nuela suizidioan gehiago pentsatuko, ez nituela azazkalak jango, ez nituela bizilagunen eskutitzak hartuko, ez nintzela masturbatuko Olofengan pentsatzen, ez nintzela masturbatuko, ez nituela ni baino ederragoak zirenak madarikatuko, ez nituela geranioak irainduko, ez nituela geranioak ureztatuko balkoi azpitik jendea pasatzen zenean, ez nituela listuaz garbituko zapatak, ez… Bost segundok askorako ematen du, promesa asko egiteko denbora…Eta bizitza laburregia da gero horiek denak betetzeko.”

Bost segundora korroskada bat egin zuen zure amak, eta nik bularrean jarri nuen. Ia bi urte izan nituen arte eman nion bularra.

12etan bermuta

Jasone Osoro

Euskaraldia

Pedro Miguel Etxenike. Nola bizi duzu euskara?


<p><a href=”https://vimeo.com/266215134″>Pedro Miguel Etxenike: nola bizi duzu euskara?</a> from <a href=”https://vimeo.com/user74729381″>Euskaraldia</a&gt; on <a href=”https://vimeo.com”>Vimeo</a&gt;.</p>

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Kalko okerrak (II); Carlos Trillo, Alberto Breccia; Muskhum

Estándar

Euskara hobetzen

KALKO OKERRAK: teoria eta adibideak (2)

Hitz askok ordain bakarra eta parez parekoa dute hizkuntza batetik bestera. Beste batzuek, ordea, adiera bat baino gehiago dituzte. Hizkuntza batean adiera guztiak hitz batek hartzen dituen arren, bestean hitz bat baino gehiago erabili behar ditugu adiera guztiak azaltzeko. Adibide batzuk ikusiko ditugu:

Hiritar

Agindu horrek lortu nahi du hiritar guztiek euskal turismo-eskaintzetan parte hartzea.

Agindu horrek lortu nahi du herritar guztiek euskal turismo-eskaintzetan parte hartzea.

Mantendu

Lan-hitzarmena dela eta, zuzendaritzak elkarrizketak mantenduko ditu sindikatuekin.

Lan-hitzarmena dela eta, zuzendaritzak hitz egingo du sindikatuekin.

Mugatu

Langileen zeregina robotari aginduak ematera mugatzen da, eta, ondorioz…

Langileen zeregina robotari aginduak ematea da /ematea besterik ez da, eta…

Nondik (esan, adierazi, jakinarazi, aditzera eman…)

Bulego honetatik lan egingo da, emakumeak gizartean berdintasuna lor dezan.

Bulego honetan lan egingo dugu, emakumeak gizartean berdintasuna lor dezan.

Nortasuna

Epaimahaiak hautagaien nortasuna ezagutu aurretik zehaztuko du zein ezaguera-maila behar duten.

Hautagaiak nortzuk diren jakin aurretik, epaimahaiak zehaztuko du zein ezaguera-maila behar duten.

Orria pasatu

Gure esparrua gaindituta, orria pasatu behar dugu.

Gure esparrua gaindituta, beste lan bati ekingo diogu /beste lan bat egin behar dugu.

Trebakuntzarako ariketa liburua; Iñaki Varona eta Karmele Oria

*******

Pasartea

Edaten dudanean, bera datorkit gogora (…). Gero, bostgarren edo seigarren basotik aurrera, ahazten hasten naiz. Eta, azkenik, bakarrik gelditzen naiz airearen gainean behi hilekin eta nire buru barrutik pasatzen diren trenekin. Nik maite nuen eta berak maite ninduen. Baina nik zelatatzen nuen, eta zoratzen nuen nire gaitzespenekin.

–Begiratu diozu!  Begiratu diozu gizon horri!

–Mesede bat eskatu behar dizut, nire maitasuna sekula zalantzan jar ez dezazun. Atera iezazkidazu begiak.

Kasu egin nion. Eta ulertu nuen noraino maite ninduen (…)

–Ikutu duzu! Ikutu duzu ezezagun hori!

–Berriro ere jarri duzu zalantzan nire maitasuna. Gauza bat proposatuko dizut: moztu iezazkidazu besoak.

Uste duzue berriro ere mutilatuta hobeto sentitu nintzela? Kar, kar, kar.

–Ez duzu azken gauetan lorik egin, zer gertatzen zaizu?

–Beldur naiz. Beste gizon batekin joango zaren beldur, ulertzen duzu?

–Ez sufritu. Moztu iezazkidazu hankak.

Hori egin nuen, eta seguru sentitu nintzen. Eta gauero irteten hasi nintzen, lasai eta fidakor. Banekien nahiz eta berandu iritsi, nire zain izango nuela.

Carlos Trillo eta Alberto Breccia, Buscavidas

http://edlieze.blogspot.com/

Musika

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Ber- eta bir- / Joxe Aranzabal / Mediku on eta euskaldunak gara

Estándar

Euskara hobetzen

NOIZ BER- ETA NOIZ BIR-?

Ez dago araurik, baina bai joera argi bat:

  • bir- + kontsonantez hasten diren aditzak

  • ber- + bokalez hasten diren aditzak

1/ Euskal hitzen forma estandarrak zein diren erabakitzea da Euskaltzaindiaren betebehar garrantzitsu bat, eta forma horiek Hiztegi Batuan zehazten ditu (Euskalbar Mozilla Firefox nabigatzailerako tresna barran duzu, beste hiztegi askorekin batera, Hiztegi Batua). Bertan kontsulta egin, eta:

Beraz, [ber– +bokalez hasten diren aditzak] formula aditz guztiek betetzen dute, batek izan ezik: berpiztu delakoak(euskara dialektalean badaude noski birdun formak: birpiztu, birbiztu eta birbistu); eta [ber– + kontsonantez hasten diren aditzak] formula, berriz, aditz guzti-guztiek betetzen dute, nolabaiteko salbuespenak denak dira-eta izenak.

2/ Gogoratu ezen, aurrizki horien ordez, adberbio bat erabili dezakezula gehienetan. Izan ere, batzuetan gogor samarra gertatzen da aurrizkidun forma (“Berronarketak, orain!” krisi denbora honetan inoiz edo behin aldarrikatzen den honekin gertatzen den bezala, edo “zalantzak birsortu”rekin, edo “ez berrizoztu”rekin…), eta naturalagoa-edo aditzondoa baliatzea:

birberotu = berriz berotu

berregituratu = berriz egituratu / bestela egituratu 

http://www.irale.hezkuntza.net/web/guest/593

Artikulua

Agur Facebook

Bai, badakit nire Facebook kontua behin betiko ezabatuta ere, oraindik Whatsapp erabiltzen dudala, berau ere Facebook-ena. Eta badakit Facebook ez ezik, Googlek, Amazonek, Applek, Twitterrek eta beste batzuek ere saltzen dutela nire gaineko informazioa. Hala ere, nonbaitetik hasi behar-eta, erabaki dut nire Facebook kontua ezabatzea, berau ikusi dudalako lotsabakoen gure informazioarekin edozer egiten.

Adibide bat? Facebook-Cambridge Analytica eskandalua, non Facebook-ek milioika erabiltzaileren datuak saldu baitzituen, besteak negozioa egin zezan informazio hori AEBetako alderdi errepublikanoari saltzen.

Joxe Aranzabal

Faroa

“Mediku on eta euskaldunak gara!”