BOST MINUTUKO IKASTAROA: Erabilera okerrak II .

Estándar

Euskara hobetzen: ERABILERA OKERRAK II

Litro bat esne ala esne litro bat?

Lehenengo, neurria jartzen da; gero materialaren izena:

Kilo bat patata

Bost litro esne

Ipini kilo erdiko txuleta!

Bi metro luze da ala bi metro neurtzen ditu?

Lehenengo moldea hobetsi du Euskaltzaindiak. Beraz, neurtu aditza saihestea    komeni da.

Soka hori bost  metro luze da / Soka horrek bost metroko luzera dauka  Soka horrek bost metro neurtzen ditu.

Hiru metro zabal da kamioia / Hiru metroko zabalera dauka kamioak /Kamioak hiru metro neurtzen ditu zabalean.

Baso bat ur ala ur baso bat?

Baso bat ur = edukiaz, uraz ari gara (ura)

Ur-baso bat = ontziaz ari gara (basoa) Gidoiak laguntzen digu ulertzen basoaz ari garela

Hiru zaku patata = edukiaz, patataz ari gara

Hiru patata-zaku = ontziaz, zakuaz ari gara . Gidoiak laguntzen digu ulertzen zakuaz ari garela.

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Poesia

Isiltasuna

Lau urtez egon nintzen maiteminduta.
Institutura sartu nintzenetik
atera arte,
maiteminduta egon nintzen
neska hari
ezer esaten ausartu gabe
Epe hura bukatzera zihoan, ordea.
Ikasketa unibertsitarioak
hiri ezberdinetan
egin behar genituen.
Bukaera eman behar izan nion
lau urteko maitemin gozoari,
maitemin neureari.
Ni ere maitemindu nintzen
lehengo urtean,
erantzun zidan.
Maiteminduta egon nintzen
mutil hari, zuri,
ezer esaten ausartu gabe.
Orain berandu zen esan zidanez,
hoztu egin zitzaion
nik zapi berotan gorde nuen lilura hura.
NORK ESAN ZUEN,
ZEIN SASIKUME ZAPUTZEK
ISILTASUNA HIZKUNTZA BAT
DELA?

Pako Aristi.

Anuncios

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Erabilera okerrak.

Estándar

Euskara hobetzen

ERABILERA OKERRAK I

Ez dira egokiak gero eta sarriago entzuten diren honako esaldi hauek eta antzekoak:

Asko gorrotatzen naiz………Asko gorrotatzen dut neure burua.

Sarritan ikusten gara egoera horretan……..Sarritan ikusten dugu geure burua egoera horretan.

Dena dela, batzuetan, aditzak nor jokoa ere onartzen du, orraztu, garbitu, aurkitu eta antzeko aditzekin:

Orraztu naiz / Garbitu naiz / Bakarrik aurkitzen naiz.

Baina okerragoak dira beste hauek (aditzak du behar du):

Garbitu zara aurpegia?…….Garbitu (al)  duzu aurpegia?

Galtza berriak erosi naiz…..Galtza berriak erosi ditut.

Apunteak etxean ahaztu naiz……Apunteak etxean ahaztu zaizkit/ditut.

 Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Pasartea

Txizagura

Zenbat  kinka larritan ez ote zara egon zure bizitzan, zenbat larrialdi ez ote dituzu jasan maskuria hustu behar baitezpadako eta erabatekoa sentitu izan duzuenean eta komunik hurrean izan ez duzunean, zenbat aldiz ez ote duzu ikusi zeure burua trafikoan preso, konparazio batera, edo bi geltokiren artean mugitu ezinik geratutako metroko bagoi batean eserita, agonia betean zeure burua txizagurari eustera behartu beharrez.

Dilema unibertsal horren gainean ez du inork egundo hitz egiten, baina guztiak izan dira noiz edo noiz egoera horretan, eta nahiz eta ez den giza pairamenaren adibide komikoagorik maskuria lehertzekotan edukitzea baino, ohitura duzu horrelako gorabeherak direla eta barrerik ez egiteko harik eta zeure burua arindu arte… zeren eta, nork, hiru urterik gorakoa denik, nahiko luke frakak jendaurrean busti?

Horrexegatik, hain zuzen, ez zaizkizu inoiz ahaztuko hitz hauek, zure lagun bati aita hil-hurranak esandako azkenak: “Gogoratu, Charlie”, esan zion, “ez sekula alferrik galdu txiza egiteko aukerarik”. Eta holaxe iragaten da belaunalditik belaunaldira gizaldietako jakituria.

Neguko egunerokoa

Paul Auster (Oskar Aranak itzulia)

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Apur bat……-ago.

Estándar

Euskara hobetzen

Nahiz eta gaur egun oso zabalduta dauden APUR BAT…-AGO, edo PIXKA BAT…-AGO moduko esapideak, jatorragoak dira -XE eta –TXO atzizkiez eratutako esapideak. Adibidez: 

Gaur APUR BAT hobeto nago                    Gaur hobetoTXO nago

APUR BAT geroago irten da                      GeroXEago irten da

Zoaz APUR BAT harago                              Zoaz haraXEago

Bota ur APUR BAT gehiago                       Bota ur gehiXEago

PIXKA BAT ahaztuta daukat                     AhaztuXEa daukat

*******

Artikulua

Immigrazioak ez dit beldurrik ematen niri.

Immigrazioarekin ikaratu nahi nautenek beldurtzen naute benetan.

Gizakiok beldurra izaten dugu, beldur anitz, askotariko ikarak,

baina beldurra ez da sentsazio natural bat,

hotza edo mina izan daitezkeen bezala.

Beldurra eraikitako sentimendu bat da,

erakutsi diguten horiek guztiek sorrarazitakoa.

Josep M. Terricabras

 

BOST MINUTUKO IKASTAROA: Euskañola / Elemakarrak.

Estándar

Euskara hobetzen

Euskañola: euskara eta gaztelania nahasten dituen kodea

“Nola joango naiz oinez ikastolara si euria egiten du”

“Es que kriston beroa egiten du”

“Hori da la típica edozein tokitara joan eta beti gelditzen dena de guay”

“A saco denbora daramat zu ikusi gabe”

“Flipatuta nago gertatu denarekin”

“Rallau egiten dit horrek”

“La movida es que joan behar gara, porque bestela ez gara helduko”

“Sin mas, ez daukat hitz egiteko gogorik”

“Tope hotz egiten du hemen eh”

“Va y dice berak ez duela hori egin”.

“Minimo , amari bisita egingo diot”

“Jo, tia, mugitu, berandu gabiltzala”

“Es que este tío da la leche”

“Bueno pues hurrengora arte”

“Bua chaval, tipo hau jota dago”

“Hori la hostia da”

“Kriston cola zegoen en el super”

“Aber, hori ez da kuestioa, tia”

“Hau da peña chungoa”

“En si, ez zait gustatu”

Euskañola, alegia, euskararen eta gazteleraren arteko kodea, ez da guztiz negatiboa, betiere, neurrian egiten bada. Hori bai, maitatu dezagun euskara, eta ahal den neurrian, erabili dezagun kalitatezko euskara, gure hizkuntzak hori eta gehiago merezi du eta. Eta zuek, euskañola egiten al duzue? Aipaturikoez gain, beste adibiderik ezagutzen al duzue? Ba animatu eta kontatu bai Euskaldunok Euskaraz Facebook orrian, baita Euskararen bloghonetan ere, guztiak ongietorriak izango dira eta.

komiki tailerra eskolan.

Estándar

Gelaz gela bira bat egiten laugarren mailan geldiune bat egin behar dugu. Hile honetan maila honetako ikasleek komikia lantzeko aukera izan dute. Hiru egunetan komikiaren oinarrizko elementuak ezagutu eta ikasitakoa praktikan jarri dute gure neska -mutilek.

Denbora gutxi izan arren, askok ez dute astirik izan lana bukatzeko, oso gustura ibili dira marrazki bitartez haien istorio txikiak kontatzen.

 

Eskuak gora emakumeenganako biolentziaren aurka.

Estándar

Azaroaren 25 a Emakumeenganako  Indarkeriaren Aurkako Nazioarteko Eguna izan da. Borobil morea eta eskuak, gure esku hutsik eta zabalak, dauzkagu horren kontra gaudela adierazteko ikurrak. Nirea eta zurea,…, eskolako lagun guztion eskuak elkarturik borobil handiak bete egin ditugu eta gelatik pasillora atera gara  asmo hori aldarrikatzeko.

Lehenengo zikloko ikasleen eskuak.

Nire izena entzutean eskuarekin ni naizela adierazten dut. Ni naiz nire eskua. Eskuak jolasteko, ikasteko, idazteko, lan egiteko, laztantzeko,…, erabiltzen ditugu. Mundua ezagutzeko eta moldatzeko gizakiaren tresnak dira eskuak. Erabil ditzagun Mundu hobeago bat eraikitzeko. Eskuak gora! Eskuak gora! Altxa ditzagun gure eskuak emakumeenganako indarkeriaren aurka.

Hirugarren zikloko ikasleen eskuak.

El 25 de Noviembre es el Día Internacional contra la Violencia hacia las Mujeres. El circulo morado y las manos abiertas son los símbolos para expresar nuestro rechazo a esta violencia. Mi mano, la tuya,…, juntando todas nuestras manos hemos llenado dos grandes círculos y hemos salido de clase al  pasillo para, tod@s junt@s, gritar nuestro deseo.

Levanto mi mano al escuchar mi nombre. Yo soy mi mano. Las manos para jugar, para aprender, para escribir, para trabajar, para acariciar, … El ser humano se ha servido de sus manos para conocer y moldear el Mundo. Utilicemos nuestras manos para construir un Mundo mejor. ¡Arriba las manos! ¡Arriba las manos! ¡Levantemos nuestras manos contra la violencia a las mujeres!

 

Euskara hobetzen: HOTZA Gurekin dugu dagoeneko neguko eguraldia. Hotza iritsi zaigu.

Estándar

Gaurko mezura ekarri ditugu hotzarekin lotutako hainbat esamolde:

      Hasteko, gogoratu nola aipatzen ditugun fenomeno atmosferikoak:

  • Hotz handia egiten du = Hotz handia ari du = Hotz handia dago.

  • Asko hoztu du = Tenperaturak beherakada handia egin du = Termometroa asko jaitsi da.

  • Eguraldia hotz min jarri da. [esateko: «hozmin»]

  • Hotza hautsi du = Epeltzera egin du.

Zeroz azpitik = zeropetik

      Tenperatura 0 ºC-tik behera jaisten denean, formula hauek ditugu:

  • Zeroz azpitik 30 graduraino jaitsi da.

  • Zeropetik 30 graduraino jaitsi da.

  • 30 gradu zeropera jaitsi da.

  • Zeropeko tenperatura = zerotik beherako tenperatura = zeroz azpiko tenperatura.

Noizbait, esaldia arintzearren, beste esapide hauek erabil ditzakegu:

  • Gaurik hotzena izan dugu gaur, 8 gradu zeropetik. Maeztun ere 5 azpitik izan dute. [ lagunartekoa ]

  • Bilbon –2 gradu egin du bart. [irakurkera zientifikoa: «minus bi gradu»]

      Tenperatura gorabeheretarako, egitura hauek ditugu:

  • 10 gradu egin du behera tenperaturak. = 10 gradu jaitsi da tenperatura.

        EZ: *10 gradutan jaitsi da.

      Etenak komunikabideetan. Maiz gertatzen dira, gehienbat elur erauntsien ondorioz. Horren berri emateko:

  • Herria inkomunikatuta dago = Herria bakartuta gelditu da.

         EZ: Herria *isolatuta dago.

EITBko euskara sailaren buru Asier Larrinagaren testu baten moldaketa (Aitor Etxebarria).

*******

Pasartea

Kontuz, intxaurrak eskaintzen badizkizuete…

(…) egun batean, nire alabak, eskolatik bueltan bidean emakume batek emandako intxaur batzuk ekarri zituen eskuan.

–Intxaurrak. Badu horrek esanahirik? –galdetu zuen, Florak Anne Arbizuren hilobian utzitako intxaur bakar hura gogora ekarrita.

–Intxaurra belagile edo sorginaren indarraren sinboloa da. Sorginak intxaurraren barreneko burmuin txiki horretan biltzen du bere desira kaltegarria. Ume bati eman eta honek jaten badu, larri gaixotuko da (…).

 

(…) Behin, neskatoa nintzelarik, emakume batek eskukada bat intxaur eman zidan karrikan; etxera ailegatu nintzelarik, amak eskuetan pozoia ekarri banu bezala jokatu zuen: etxetik kanpora botarazi zizkidan, gero nire gauza guztiak miatu zituen seguru egoteko ez nuela bat bakarra ere altxatu, bainatu ninduen hanketatik hasi bururaino, eta nire arropa erre zuen ni negar batean nintzen bitartean, inola ere konprenitu gabe zertaz ari zen. Gero zin eginarazi zidan ez nuela sekula santan onartuko inork emandako intxaurrik. Sinetsi, gogoa kendu zidan bertze inoiz etxe honetara intxaurrak ekartzeko, baina harrigarria da, zeren emakume hark bertze bi edo hiru aldiz eskaini zizkidan intxaurrak hurrengo urteetan (…).

Eskaintza ekaitzari  Dolores Redondo

eLiburutegiak

Gehien mailegatutako liburuen artean, 5 euskaraz idatziak dira.

Euskara hobetzen: Gizarte ala jendarte?

Estándar

Azken urteotan, gero eta gehiago entzun eta irakurtzen dugun hitza dugu jendarte. Hitz hori erabiltzen dutenen arabera, egokiagoa da gizarte baino, horrek gizon hitzarekin lotuta egonda «matxista» kutsu bat izango lukeelako.

Baina, aurreiritzi horiek badira funtsezkoak? Bataren edo bestearen alde egin behar dugu?

Hainbat iturri aztertuta, ikusi dugu gizarte hitza erabiltzearen alde egiten dutela Berriaren estilo-liburuak, Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuak eta Elhuyar hiztegiak

Hala ere, horretaz gehiago sakondu nahi duenak, badauka non aztertu:

 

–       https://www.berria.eus/paperekoa/1704/007/004/2013-09-10/jendarte_ala_gizarte.htm

–       http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_content&Itemid=619&catid=121&id=5107&lang=eu&view=article

–       http://www.argia.eus/albistea/jendarte-erabiltzea-desegokia-ote-da

–       http://www.ikasbil.eus/web/ikasbil/dokutekako-fitxa?p_p_id=56_INSTANCE_fLB1&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&groupId=10138&articleId=1185321

–       http://euskararenjatorria.net/?p=13982

Euskaltzaindiaren arauak errepasatzeko ariketa orokorrak, HEMEN

*******

Artikukua

Etxeratu zara trankil-trankil iluntze batean, eta non jabetu zaren hortzak gorriz margotuta dauzkazula (ze jatorrak zure lagunak, ordu eta erdiz berriketan egon eta ezer esan ez dizutenak…). Presaka pintatzen baitituzu beti ezpainak, ahalik diskretuen egin guran edo: igogailuan, kotxean, komunean eskuko ispilutxoarekin… Inoren aurrean makilatzerik gustatu ez zuri. Inoren aurrean makilatzerik gustatu ez eta arrastoa utzi gero musuzapietan, edalontzietan, kikaretan… Jakinik hiruzpalau tragoren ondoren, difuminatu egiten dela eta tomate edo marrubi orbainen antza izaten duela pinturarena bainoago. Eta, orduan, berriz presaka, berriz disimuluan, berriz paletak pintatuta.

Hortzak garbitu eta hainbestetan aipatu dizuten pelikula bat (La Belle Verte, 1996) jarri duzu gero, 1990eko hamarkadaren azkenetan Parisen aterrizatzen duen Mila izeneko estralurtarraren istorioa berau. Jakin-minez galdekatzen du Milak ezagutu berri duen emakume bat:

«Ikus al nezake poltsan zer daroazun? Karmin barra bat da. Eta zertarako da? Ezpainetan emateko. Botika bat al da? Ez, hau polit egoteko da, sexy, gustatzeko da. Gustatu nori? Mundu guztiari. Ah, ulertu dut: mundu guztiak maita zaitzan balio du eta ematen ezean, inork ez zaitu maiteko, ezta?».

Ala, orain konta iezaiozu zeure buruari ez zarela besteengatik makilatzen, baizik zeuretzako.

Euskara hobetzen: Eskerrak etorri zareN, Eskerrak etorri zareLA.

Estándar

Bi egiturak dira zuzenak, eta biek esanahi bera dute; nahiz eta, zenbaiten ustez, bata bestea baino egokiagoa izan.

Izan ere, euskalkien arabera, -N atzizkiaren ordez, -NA, -NARI eta –LA erabiltzen dira. Beraz, lau aldaera ditugu

–          Eskerrak ondo dagoeN!

–          Eskerrak ondo dagoeNA!

–          Eskerrak ondo dagoeNARI!

–          Eskerrak ondo dagoeLA!

Euskaltzaindiaren Hiztegi batuan sarrera hau dator:

eskerrak: eskerrak zure laguntzari!; eskerrak ez dela etorri; eskerrak etorri ez den.

http://eibz.educacion.navarra.es/blogak/akatsak/2013/11/14/eskerrak-etorri-zaren-eskerrak-etorri-zarela/

*******

Artikulua

Badaukagu, bai, arazo bat alkoholarekin: debekuak kezkak sortzen dizkigu eta kontsumoak kontraesanak. Zeren, zergatik ez zara kuadrillako gorabeheren erdiekin ere enteratzen, pintxo-potera joateari uzten diozunean? Edozein ekimenetarako dirua bildu beharra dagoenean, zergatik da barra bat muntatzea bururatu ohi zaigun lehen ideia? Zergatik harrituko litzateke umea gurasoak elkar musukatzen topatzeaz, txispatuta etxeratzen ikusteaz baino gehiago? Lagunarteko afarietan, zergatik justifikatu behar izaten du beti bere hautua edaten ez duenak, eta inoiz ez edaten duenak?

Alkoholarekin Miren Amuriza

*******

Kulturrizketak :

Rafa Rueda eta Kirmen Uribe aurrez aurre

Aspalditik ezagutzen dute elkar Kirmen Uribek eta Rafa Ruedak. Elkarrekin proiektu asko gauzatu izan dituzte; horien artean, Mikel Urdangarinekin eta Bingen Mendizabalekin egin zituzten Zaharregia txikiegia agian… eta Jainko txiki eta jostalari hura ikuskizunak.

Ondarroako idazlea eta Mungiako musikaria Kulturrizketak saioko platoan

https://www.bideometa.net/node/20033239/browser_bideoa?is_hide_h1=1

 

Karrantza haranera joan ginen Armañon parke naturala eta Pozolaguako koba ezagutzera.

Estándar

 Armañongo kareharrizko mendigunea Bizkaian daukagun hirugarren parke naturala da.  Bizkaiko mendebaldeko muturrean kokaturik lurrazaleko paisaiak erreliebe ikusgarriak ditu: lapiaz, torka eta arrailaz jositako forma karstikoak. Lurazpian 200 bat koba baino gehiago daude eremu horretan. Bertako basoa handia eta aberatsa da: artadiak, pagadiak, hariztiak eta baso mixtoak hegal eta ibarbideetan.

Kurtso hasiera honetan “Lurra” izan dugu ikasgai. Lurra moldatzen duten eragile geologikoen artean lurazpiko uren eragina ikasi ahal izan dugu . Pozolaguako koba horren adierazle bikaina da. Bertan urak , denbora luzean, egin duen lan isila ikus daiteke. Europako handiena eta ospetsuena, bere estalaktita eszentrikoak direla eta, dugu Karrantzako haitzuloa.

 Armañon es desde 2006, junto con el de Urkiola y el Gorbea, el tercer parque natural que tenemos en Bizkaia. Este macizo montañoso calcáreo, situado en el extremo oeste de Bizkaia, da lugar a un paisaje superficial con espectaculares relieves (en el que son frecuentes las formas kársticas, con lapiaces, dolinas y grietas) y modela además un entorno subterráneo con más de 200 cuevas y simas. El  bosque autóctono es extenso y diverso: encinas, robles, hayas y … bosques mixtos de frondosas en las laderas y fondos de vagüada.

En este comienzo de Curso  hemos trabajado el tema de la “Tierra”. Entre los agentes geológicos que contribuyen a moldearla hemos estudiado la importancia de la acción de las aguas subterráneas. La Cueva de Pozalagua es un buen ejemplo del trabajo silencioso del agua a lo largo del tiempo. Pozalagua es la cueva más grande de Europa y quizás la más famosa gracias a sus estalactitas excéntricas.

Pozolaguako haitzuloaren aurrean, bertan egondako Kareharrizko harrobiaren aztarnak dauzkagu. Kareharria ustiatu egiten zen labeentzako adreiluak egiteko. Dolomia minerala txikitu eta Ambasaguasen zegoen lantegira garraiatzen zen aireko tranbia baten bidez.